जळगाव बाजार समितीत अवघ्या तीन दिवसांत ज्वारीच्या दरात तब्बल ११०० रुपयांची वाढ झाल्यामुळे शेतकरी वर्गात समाधानाची लाट उसळली आहे. सध्या खरिपाच्या हंगामात अनेक पिकांचे दर पडझडीत असतानाच ज्वारीच्या या दरवाढीने शेतकऱ्यांना थोडासा दिलासा मिळाल्याचं चित्र आहे.

सुमारे २२०० रुपये क्विंटलला विक्री होणारी ज्वारी आता थेट ३३७१ रुपयांवर पोहोचली आहे. ही वाढ केवळ तीन दिवसांत घडल्यामुळे बाजार समिती आणि व्यापारी वर्गातही उत्सुकता निर्माण झाली आहे.

अचानक दरवाढीमागचं कारण काय?

काही महिन्यांपूर्वी महाराष्ट्रात पावसाच्या कमी प्रमाणामुळे आणि ज्वारीच्या उत्पादनात घट झाल्यामुळे साठा मर्यादित राहिला होता. त्यातच, मध्य प्रदेश, तेलंगणा आणि कर्नाटकमधून येणाऱ्या ज्वारीचे आवकही कमी झाले आहे. त्यामुळे मागणीच्या तुलनेत पुरवठा अपुरा ठरत असून त्याचा थेट परिणाम ज्वारीच्या दरावर झाला आहे.

जळगावसारख्या महत्त्वाच्या बाजार समितीत दर वाढले की, संपूर्ण उत्तर महाराष्ट्रात त्याचा परिणाम जाणवतो. यामुळे येत्या काही दिवसांत धुळे, नंदुरबार, औरंगाबाद, बीड अशा भागांतील बाजार समित्यांमध्येही दर वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

शेतकऱ्यांच्या प्रतिक्रिया

शेतकरी संग्राम पाटील म्हणाले, “पावसाने यावर्षी उशिरा हजेरी लावली, त्यात उत्पादन खर्च वाढलाय. पण आता ज्वारीचे दर वाढल्याने थोडी भरपाई मिळेल अशी आशा आहे.”

त्याचप्रमाणे शेतकरी महिला संगीता बाविस्कर म्हणाल्या, “गेल्या काही महिन्यांपासून बाजारात दर खूपच कमी होते. पण ज्वारीला चांगला दर मिळाल्यामुळे आता काही तरी हातात येईल.”

व्यापाऱ्यांची बाजू

व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, ज्वारीची मागणी आहारतज्ज्ञांमध्ये वाढत आहे. शहरांमध्ये ज्वारीच्या पिठापासून बनवलेले पोहे, भाकऱ्या, स्नॅक्स यांची मागणी प्रचंड वाढली आहे. त्यामुळे दर वाढणे स्वाभाविकच आहे.

जळगाव बाजार समितीचे एक व्यापारी राजेंद्र पाटील यांनी सांगितले, “शहरी ग्राहक ज्वारीला आता सुपरफूड म्हणून पाहत आहेत. त्यामुळे मागणी वाढली असून साठा कमी आहे. याचा परिणाम म्हणजे दरात झपाट्याने वाढ.”

सरकारची भूमिका आणि एमएसपीचा विचार

ज्वारीसाठी सरकारने २०२५ मध्ये किमान आधारभूत किंमत (एमएसपी) ३१०० रुपये क्विंटल जाहीर केली होती. परंतु काही काळापूर्वी ज्वारीचा बाजार दर २२०० रुपयांपर्यंत खाली गेला होता, त्यामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक फटका बसत होता.

सध्या ज्वारीचा दर एमएसपीच्या पातळीवर किंवा त्याहीपलीकडे पोहोचल्यामुळे सरकारवर दबाव आहे की, अशीच दरवाढ अन्य धान्यांमध्येही व्हावी यासाठी उपाययोजना कराव्यात.

भविष्यातील दरवाढीची शक्यता

तज्ज्ञांच्या मते, जर पावसाचे प्रमाण योग्य राहिले आणि नवीन हंगामात उत्पादन समाधानकारक झाले, तर दर पुन्हा स्थिर होऊ शकतात. मात्र, सध्या ज्वारीच्या साठवणुकीवर आणि पुरवठ्यावर लक्ष ठेवण्याची गरज आहे.

भारतातील एकूण अन्नसाखळीमध्ये ज्वारीला एक महत्त्वाचे स्थान आहे. कमी पाण्यावर होणारे हे पीक गरिबांचे अन्न म्हणून ओळखले जात असले तरी, आता त्याचा दर्जा ‘हेल्दी फूड’ म्हणून वाढत आहे.

निष्कर्ष

शेतकऱ्यांसाठी ही दरवाढ मोठी दिलासादायक बाब आहे. त्यांना योग्य मोबदला मिळणं ही काळाची गरज आहे. पण ही वाढ तात्पुरती आहे की स्थायिक होणार, हे येणाऱ्या आठवड्यांत स्पष्ट होईल. इतर बाजार समित्यांतील दराकडे आता सर्वांचं लक्ष लागलं आहे.