Padma Shri Dr D Y Patil Passes: प्रख्यात शिक्षणतज्ज्ञ, पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित, काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि त्रिपुरा, बिहार तसेच पश्चिम बंगालचे माजी राज्यपाल डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव (डी. वाय.) पाटील यांचे मंगळवारी (४ ऑगस्ट) वयाच्या ९०व्या वर्षी निधन (Padma Shri Dr D Y Patil Passes) झाले. गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. त्यांच्या निधनाने शिक्षण, सहकार, कृषी आणि सार्वजनिक जीवनातील एक मोठे व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले आहे.

डॉ. डी. वाय. पाटील (Dr D Y Patil) यांचा जन्म २२ ऑक्टोबर १९३५ रोजी कोल्हापूरमधील कसबा बावडा येथे शेतकरी कुटुंबात झाला. वारकरी परंपरेचे संस्कार लाभलेल्या वातावरणात त्यांचे बालपण गेले. त्यांनी एम.ए., एलएल.बी. आणि पीएच.डी.पर्यंत शिक्षण घेतले. शिवाजी विद्यापीठाच्या विधी शाखेत त्यांनी प्रथम क्रमांक मिळवला होता.

हेही वाचा: पोस्ट ऑफिसमध्ये नोकरीची सुवर्णसंधी! स्टाफ कार ड्रायव्हर पदासाठी 7व्या वेतन आयोगानुसार किती मिळणार पगार?

त्यांच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक योगदानाची दखल घेत अमेरिकेतील ॲरिझोना विद्यापीठाने D.Litt., तर नॉटिंगहॅम ट्रेंट विद्यापीठाने Doctor of Business Administration ही मानद पदवी प्रदान केली.

सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात अवघ्या १९व्या वर्षी

वयाच्या केवळ १९व्या वर्षी त्यांनी श्रीराम को-ऑपरेटिव्ह सेवा संस्थेचे अध्यक्षपद स्वीकारले. त्यानंतर १९५७ ते १९६२ या काळात ते कोल्हापूर नगरपालिकेचे नगरसेवक राहिले. ग्रामीण विकास, सहकार आणि शेती क्षेत्रात त्यांनी अनेक उपक्रम राबवले.

ब्लॉक डेव्हलपमेंट कमिटी (करवीर) चे अध्यक्ष म्हणून सिंचन, शेती विकास आणि हरितक्रांतीला चालना देणाऱ्या योजनांमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. कोल्हापूर जिल्हा कृषी उत्पन्न बाजार समिती आणि शेतकरी सहाय्यक मंडळाचे अध्यक्ष म्हणूनही त्यांनी काम केले.

आमदार ते राज्यपाल

१९६७ ते १९७२ या काळात त्यांनी महाराष्ट्र विधानसभेत आमदार म्हणून प्रतिनिधित्व केले. शेतकरी, कष्टकरी आणि मागासवर्गीयांचे प्रश्न त्यांनी प्रभावीपणे मांडले.

पुढे त्यांनी राज्यपालपदाची जबाबदारीही सांभाळली. ते त्रिपुराचे राज्यपाल (२००९-२०१३), बिहारचे राज्यपाल (२०१३-२०१४) आणि काही काळ पश्चिम बंगालचे कार्यवाहक राज्यपाल होते.

शिक्षण क्षेत्रातील मोठे योगदान

डॉ. डी. वाय. पाटील यांची सर्वात मोठी ओळख म्हणजे त्यांनी उभारलेले शैक्षणिक विश्व.

१९८३ मध्ये त्यांनी रामराव आदिक एज्युकेशन सोसायटी, तर १९८६ मध्ये डॉ. डी. वाय. पाटील एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना केली. त्यांच्या पुढाकारातून देशभरात डी. वाय. पाटील समूहाच्या शैक्षणिक संस्था उभ्या राहिल्या.

आज या समूहांतर्गत:

१८० हून अधिक शैक्षणिक संस्था
३ अभिमत विद्यापीठे
५ राज्य खाजगी विद्यापीठे
दीड लाखांहून अधिक विद्यार्थी
५ लाखांपेक्षा अधिक माजी विद्यार्थी
सुमारे २६ हजार कर्मचारी

कार्यरत आहेत. कोल्हापूर, पुणे आणि नवी मुंबई येथे या समूहाचे प्रमुख शैक्षणिक कॅम्पस आहेत.

सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रातही ठसा

पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी अनेक मंदिरांच्या जिर्णोद्धारासाठी पुढाकार घेतला. तसेच अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाच्या आयोजनातही त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. AICTEच्या पश्चिम विभागाचे अध्यक्ष म्हणून अभियांत्रिकी शिक्षणाच्या विकासातही त्यांनी योगदान दिले.

पद्मश्रीने गौरव

शिक्षण, आरोग्य, सामाजिक कार्य आणि सार्वजनिक जीवनातील उल्लेखनीय योगदानासाठी भारत सरकारने १९९१ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.

एका युगाचा अंत

डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी शिक्षण, सहकार, कृषी आणि सार्वजनिक प्रशासन या क्षेत्रांत दीर्घकाळ काम करत लाखो विद्यार्थ्यांना आणि समाजाला दिशा दिली. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्रासह देशाने एक द्रष्टा शिक्षणतज्ज्ञ, लोकाभिमुख नेता आणि समाजसेवक गमावला आहे. त्यांच्या कार्याचा ठसा पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.