Sugarcane Ethanol : देशांतर्गत बाजारात साखरेचा पुरवठा पुरेसा राहावा आणि वाढत्या किमतींवर नियंत्रण ठेवता यावे, यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. नोव्हेंबर २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या २०२६-२७ इथेनॉल पुरवठा वर्षासाठी उसाचा रस, साखरेचा पाक आणि बी-हेवी मळीपासून तयार होणाऱ्या इथेनॉलची खरेदी सरकारी तेल कंपन्यांच्या निविदेतून वगळण्यात आली आहे.
देशांतर्गत साखरेचा पुरवठा वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने २०२६-२७ या इथेनॉल पुरवठा वर्षात उसापासून तयार होणाऱ्या काही कच्च्या मालाचा इथेनॉल निर्मितीसाठी वापर रोखण्याचा निर्णय घेतला आहे. उसाचा रस, साखरेचा पाक (Sugar syrup) आणि बी-हेवी मोलॅसिसपासून तयार होणाऱ्या इथेनॉलच्या खरेदीचा समावेश नव्या निविदेत करण्यात आलेला नाही. हे निर्बंध १ नोव्हेंबर २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या इथेनॉल पुरवठा वर्षासाठी लागू आहेत.
साखरेचा पुरवठा वाढवण्यावर केंद्राचा भर
सी-हेवी मोलॅसिसपासून तयार होणाऱ्या इथेनॉलची खरेदी मात्र सुरू राहणार आहे. त्यामुळे उसावर आधारित इथेनॉल उत्पादनाच्या(Ethanol Production) सर्वच प्रकारांवर संपूर्ण बंदी घालण्यात आली आहे, असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. उसाचा रस आणि साखरयुक्त उपपदार्थ इथेनॉलऐवजी साखर उत्पादनासाठी वापरल्यास बाजारात उपलब्ध होणाऱ्या साखरेचे प्रमाण वाढण्यास मदत होऊ शकते. देशांतर्गत मागणी पूर्ण करणे आणि साखरेच्या किमतींवरील दबाव कमी करणे हा या निर्णयामागील प्रमुख उद्देश आहे.
कमी पाऊस आणि उसाच्या उत्पादनाबाबतच्या चिंतेमुळे आगामी हंगामातील साखरेच्या उपलब्धतेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. महाराष्ट्र आणि कर्नाटक ही देशातील प्रमुख ऊस उत्पादक राज्ये असल्याने या परिस्थितीकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे. अशा परिस्थितीत साखरेचा पुरवठा पुरेसा राखण्यासाठी केंद्र सरकारकडून उपाययोजना केल्या जात आहेत.
साखर कारखाने आणि इथेनॉल उद्योगासमोरील आव्हाने
इथेनॉल निर्मितीसाठी उसापासून (Sugarcane Production) तयार होणारे पदार्थ वापरण्याची संधी कमी (restrictions) झाल्याने साखर कारखान्यांच्या उत्पादन नियोजनावर आणि इथेनॉल प्रकल्पांमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नावर परिणाम होऊ शकतो. मात्र, प्रत्यक्ष आर्थिक परिणाम हा प्रत्येक कारखान्याची उत्पादन क्षमता, उपलब्ध कच्चा माल आणि इथेनॉल उत्पादनातील सहभाग यांवर अवलंबून असेल.
इथेनॉल निर्मितीसाठी पर्यायी कच्च्या मालाचा (Row Ingrains) वापर करण्यावर भर दिला जाणार आहे. मका, तुटलेला तांदूळ आणि भारतीय अन्न महामंडळाकडील अतिरिक्त तांदूळ यांपासून तयार होणाऱ्या इथेनॉलचा वापर सुरू राहू शकतो. पेट्रोलमध्ये २० टक्के इथेनॉल मिश्रणाचे उद्दिष्ट कायम ठेवण्याचा प्रयत्न आहे. त्यामुळे साखरेचा पुरवठा वाढवतानाच इथेनॉल मिश्रणाचे उद्दिष्ट साध्य करण्याचे आव्हान सरकारसमोर असेल.
ऊस उत्पादक शेतकरी आणि साखरेच्या दरांवर परिणाम
इथेनॉल विक्री हा साखर कारखान्यांसाठी उत्पन्नाचा एक पर्यायी स्रोत आहे. त्यामुळे या निर्णयाचा कारखान्यांच्या आर्थिक स्थितीवर परिणाम झाल्यास ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांची बिले वेळेवर देण्याच्या क्षमतेवरही अप्रत्यक्ष परिणाम होऊ शकतो. मात्र, याचा प्रत्यक्ष परिणाम अद्याप निश्चित झालेला नाही. त्यामुळे साखर कारखाने, ऊस उत्पादक शेतकरी आणि इथेनॉल उद्योग या निर्णयाकडे कशा प्रकारे पाहतात, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
दरम्यान, या निर्णयाचा साखरेच्या बाजारभावावर काय परिणाम होणार, याकडेही लक्ष लागले आहे. बाजारात साखरेची उपलब्धता वाढल्यास दरांवरील दबाव कमी होण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, प्रत्यक्ष दर हे साखरेचे उत्पादन, उपलब्ध साठा, देशांतर्गत मागणी आणि बाजारातील परिस्थितीवर अवलंबून असतील. त्यामुळे केंद्राच्या या निर्णयाचा साखर उद्योग, इथेनॉल उत्पादन आणि ग्राहकांवर नेमका काय परिणाम होतो, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल.
