Garba vs Dandiya : नवरात्री म्हटलं की रंगीबेरंगी पोशाख, ढोल-ताशांचा आवाज आणि रात्री उशिरापर्यंत सुरू असलेला गरबा-दांडिया डोळ्यासमोर येतो. मात्र अनेकांना अजूनही गरबा आणि दांडिया हे एकच नृत्यप्रकार आहेत, असं वाटतं. प्रत्यक्षात दोन्हींची शैली, नृत्याची पद्धत, वापरले जाणारे साहित्य आणि पारंपरिक संदर्भ वेगळे आहेत.
गरबा म्हणजे नेमकं काय?
गरबा हा गुजरातमधील पारंपरिक लोकनृत्यप्रकार आहे. पारंपरिक गरब्यात नर्तक मंडळी दिवा असलेल्या मातीच्या गरबो किंवा देवीच्या प्रतिमेभोवती वर्तुळाकार फिरत नृत्य करतात.
गरब्यामध्ये प्रामुख्याने टाळ्या, हातांच्या हालचाली आणि तालबद्ध पावलांचा वापर केला जातो. पारंपरिक स्वरूपात गरब्याला भक्ती आणि देवी उपासनेशी जोडले जाते.
गरब्याची खासियत
- वर्तुळाकार रचनेत नृत्य
- हाताने टाळ्या वाजवण्याची पद्धत
- सामान्यतः दांड्या वापरल्या जात नाहीत
- भक्तीपर आणि पारंपरिक गाणी
- देवीच्या प्रतिमेभोवती किंवा गरबोभोवती नृत्य
मग दांडिया म्हणजे काय? ( Garba vs Dandiya )
दांडिया रास हा वेगळा पारंपरिक नृत्यप्रकार आहे. यामध्ये प्रत्येक नर्तकाच्या हातात दोन सजवलेल्या काठ्या असतात. या काठ्या तालावर एकमेकांना किंवा जोडीदाराच्या काठ्यांना ठोकत नृत्य केले जाते.
दांडियाला अनेकदा गुजरातचा “Sword Dance” असेही म्हटले जाते. काठ्या देवीच्या शक्तीचे किंवा युद्धातील तलवारींचे प्रतीक मानल्या जातात.
हेही वाचा : नवरात्राच्या नऊ दिवसांत काय करावे अन् काय करू नये?
दांडियाची खासियत
- हातात दोन दांड्या
- जोडी किंवा समोरासमोरच्या रचनेत नृत्य
- टाळ्यांऐवजी दांड्यांचा ताल
- गरब्यापेक्षा अधिक वेगवान आणि उत्साही हालचाली
- जोडीदारासोबत ताल आणि समन्वय महत्त्वाचा
गरबा आणि दांडियामधील मुख्य फरक
| मुद्दा | गरबा | दांडिया |
|---|---|---|
| साहित्य | प्रामुख्याने हाताने नृत्य | दोन दांड्या |
| रचना | वर्तुळाकार | जोडी/समोरासमोर |
| ताल | टाळ्या आणि पावलांचा | दांड्यांचा ठेका |
| स्वरूप | अधिक भक्तीप्रधान | अधिक उत्साही/समूहप्रधान |
| हालचाली | गोलाकार, तालबद्ध | वेगवान, समन्वयपूर्ण |
| पारंपरिक संदर्भ | गरबो/देवी उपासना | रास आणि युद्धाचे प्रतीकात्मक स्वरूप |
दोन्ही नृत्य करण्याची वेळही वेगळी असते का?
पारंपरिक पद्धतीत हो. अनेक ठिकाणी गरबा आधी आणि दांडिया नंतर केला जातो. गरबा हा देवीच्या उपासनेशी जोडलेला असल्यामुळे तो आरतीपूर्वी केला जात असल्याचा पारंपरिक संदर्भ आढळतो. त्यानंतर आरती झाल्यावर रात्रीच्या उत्सवात दांडिया रास केला जातो.
मात्र आजच्या काळातील Garba-Dandiya eventsमध्ये वेळ आयोजकांनुसार बदलू शकते. त्यामुळे प्रत्येक कार्यक्रमात गरबा नेमका किती वाजता आणि दांडिया किती वाजता सुरू होईल, याचा एकच सार्वत्रिक नियम नाही.
गरबा आधी आणि दांडिया नंतर का? ( Garba )
यामागे धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा संदर्भ आहे.
गरबा हा देवीच्या उपासनेशी संबंधित भक्तीपूर्ण नृत्य म्हणून केला जातो. त्यानंतर दांडिया रास हा उत्सवाचा अधिक आनंदी आणि जोशपूर्ण भाग मानला जातो. काही परंपरांमध्ये दांडियाच्या काठ्या देवीच्या शस्त्रांचे प्रतीक मानल्या जातात.
हेही वाचा : 9 ऑक्टोबरपासून Gemini बदलणार! Free Usersना मोठा धक्का; कोणते Models बंद होणार?
मग लोक दोन्हींना ‘गरबा-दांडिया’ का म्हणतात?
कारण आजच्या काळात दोन्ही नृत्य एकाच Navratri eventमध्ये आयोजित केले जातात. त्यामुळे बोलचालीत “गरबा”, “दांडिया” आणि “गरबा-दांडिया” हे शब्द अनेकदा एकमेकांच्या जागी वापरले जातात.
पण पारंपरिक दृष्टिकोनातून पाहिलं तर गरबा आणि दांडिया रास हे दोन वेगळे नृत्यप्रकार आहेत.
नवरात्रीत गरबा-दांडियाला एवढं महत्त्व का? ( Dandiya Dance )
गुजरातमध्ये नवरात्रीच्या नऊ रात्री मोठ्या प्रमाणावर गरबा आणि रास आयोजित केला जातो. गुजरात पर्यटनाच्या माहितीनुसार राज्यातील नवरात्री ही विशेषतः रात्रीच्या नृत्यउत्सवासाठी प्रसिद्ध आहे. आज हा उत्सव गुजरातपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. मुंबईसह देशातील अनेक शहरांमध्ये आणि जगभरातील भारतीय समुदायांमध्ये गरबा-दांडिया कार्यक्रम मोठ्या प्रमाणावर आयोजित केले जातात.
गरबा आणि दांडिया एकच नाहीत. गरब्यात टाळ्या आणि वर्तुळाकार हालचालींना महत्त्व असते, तर दांडियामध्ये दोन काठ्यांचा वापर करून तालबद्ध नृत्य केले जाते. पारंपरिक पद्धतीत गरबा आरतीपूर्वी आणि दांडिया आरतीनंतर केला जातो; मात्र आधुनिक कार्यक्रमांमध्ये वेळ आयोजकांनुसार बदलू शकते.
