Why is 1 May Celebrated as Maharashtra Day and Labour Day: माय मराठीची माती, तिचा इतिहास आणि तिच्यासाठी झटलेली माणसं यांचा अभिमान आपण नेहमी बाळगतो. पण कधी विचार केला आहे का, १ मे हाच दिवस महाराष्ट्र दिन आणि कामगार दिन म्हणून एकत्र का साजरा केला जातो? या योगायोगामागे दडलेली आहे एक संघर्षमय आणि प्रेरणादायी कहाणी… चला, ती उलगडून पाहूया

१ मे हा दिवस महाराष्ट्रासाठी अभिमान आणि संघर्षाची आठवण करून देणारा आहे. १९६० साली याच दिवशी महाराष्ट्र राज्याची अधिकृत स्थापना झाली. त्यावेळी हा दिवस जगभर “आंतरराष्ट्रीय कामगार दिन” म्हणून साजरा करण्यात येतो. त्यामुळे हा दिवस राज्याच्या निर्मितीचा आणि कामगारांच्या हक्कांचा अशा दोन्ही गोष्टींचा संगम आहे.

हेही वाचा: बुद्धांचे ‘हे’ विचार देतील मनःशांती; आपल्या प्रियजनांना व्हाट्सअँपवर पाठवा बुद्ध पौर्णिमेनिमित्त खास संदेश!

महाराष्ट्र दिनाची पार्श्वभूमी

भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर बॉम्बे राज्यामध्ये मराठी आणि गुजराती भाषिक लोक एकत्र राहत होते. पण भाषेच्या आधारावर स्वतंत्र राज्यांची मागणी वाढू लागली. मराठी भाषिकांनी ‘संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ उभी केली. या चळवळीत हजारो लोकांनी सहभाग घेतला आणि अनेकांनी बलिदान दिले. अखेर केंद्र सरकारने राज्य पुनर्रचनेचा निर्णय घेतला आणि १ मे 1960 रोजी महाराष्ट्र आणि गुजरात ही दोन स्वतंत्र राज्ये अस्तित्वात आली.

कामगार दिनाचे महत्त्व

१ मे हा दिवस कामगारांच्या हक्कांसाठी लढ्याची आठवण म्हणून साजरा केला जातो. १९व्या शतकात अमेरिकेतील कामगारांनी कमी कामाचे तास आणि चांगल्या कामाच्या अटींसाठी मोठे आंदोलन केले होते. त्या संघर्षातूनच कामगार दिनाची सुरुवात झाली. भारतातही हा दिवस 1923 पासून साजरा केला जात आहे.

दोन्ही दिवस एकाच दिवशी का?

महाराष्ट्र स्थापनेची तारीख म्हणून १ मे निवडण्यामागे एक महत्त्वाचे कारण होते. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत गिरणी कामगार, शेतकरी आणि सामान्य नागरिक यांनी मोठा सहभाग घेतला होता. त्यांच्या योगदानाला सन्मान देण्यासाठीच राज्य स्थापनेची तारीख कामगार दिनाशी जुळवून ठेवण्यात आली. त्यामुळे हा दिवस केवळ ऐतिहासिक नसून सामाजिक दृष्ट्याही अर्थपूर्ण ठरतो.

गुजरातचा स्थापना दिवस

महाराष्ट्रासोबतच गुजरात राज्याचीही स्थापना १ मे 1960 रोजी झाली. त्यामुळे गुजरातमध्येही हा दिवस ‘स्थापना दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो. त्या काळात मुंबई शहर कोणत्या राज्यात जावे यावरून मोठा वाद झाला होता, पण शेवटी मुंबई महाराष्ट्रात समाविष्ट झाली.

साजरे करण्याची पद्धत

महाराष्ट्र दिनानिमित्त संपूर्ण राज्यात उत्साहाचे वातावरण असते. मुंबईत विशेष परेड आणि सरकारी कार्यक्रम आयोजित केले जातात. विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमधून महाराष्ट्राची परंपरा आणि कला सादर केली जाते. या दिवशी अनेक शाळा, महाविद्यालये आणि सरकारी कार्यालयांमध्ये ध्वजारोहण केले जाते.

त्याचबरोबर कामगार दिनानिमित्त कामगार संघटना विविध कार्यक्रम, सभा आणि रॅली आयोजित करून कामगारांच्या हक्कांबद्दल जागरूकता निर्माण करतात.