Gokul Dairy Election 2026 : सहकार क्षेत्रातील एक महत्त्वाची संस्था म्हणून ओळख असलेल्या कोल्हापूर जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक संघ अर्थात ‘गोकुळ’ची निवडणूक (Gokul Dairy Election 2026) केवळ संचालक निवडण्यापुरती मर्यादित नसते. या निवडणुकीतून जिल्ह्याच्या राजकारणातील सत्तासमीकरणे, नेत्यांचे वर्चस्व आणि आगामी राजकीय वाटचालीचे संकेतही मिळत असतात. विशेष म्हणजे, गोकुळच्या निवडणुकीत सर्वसामान्य नागरिकांना थेट मतदान करता येत नाही.

दूध उत्पादक संस्थांचे अधिकृत ठरावधारकच मतदानाचा हक्क बजावतात. तरीही या संस्थेच्या सत्तेसाठी जिल्ह्यातील दिग्गज नेते एकत्र येतात आणि राजकीय प्रतिष्ठा पणाला लावतात. यंदाच्या २०२६ मधील निवडणुकीने तर कोल्हापूरच्या राजकारणात नवे वाद आणि नवी समीकरणे निर्माण केली आहेत.

६३ वर्षांचा गोकुळचा प्रवास; २२ संस्थांपासून हजारो लिटर दूध संकलनापर्यंत

गोकुळ दूध संघाची स्थापना १६ मार्च १९६३ रोजी झाली. एन. टी. सरनाईक यांच्या माध्यमातून स्वर्गीय आनंदराव पाटील-चुयेकर यांनी या संघाच्या उभारणीत महत्त्वाची भूमिका बजावली. सुरुवातीला केवळ २२ दूध संस्थांच्या माध्यमातून प्रतिदिन सुमारे ७०० लिटर दूध संकलन होत होते. मात्र, कालांतराने गोकुळने सहकार क्षेत्रात मोठी मजल मारली.

राष्ट्रीय दुग्धविकास मंडळाच्या (NDDB) मदतीने आणि ‘ऑपरेशन फ्लड’सारख्या उपक्रमांच्या माध्यमातून दूध व्यवसायाच्या विस्ताराला चालना मिळाली. दूध उत्पादक शेतकरी, ग्रामीण भागातील दूध संस्था आणि सहकार क्षेत्रातील कार्यकर्त्यांच्या सहभागातून गोकुळने जिल्ह्यात मोठे जाळे उभे केले.

आज गोकुळ ही केवळ दूध संकलन आणि विक्री करणारी संस्था राहिलेली नाही, तर कोल्हापूरच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील एक महत्त्वाचे केंद्र बनली आहे.

हेही वाचा : कोण आहेत गोकुळचे नवे अध्यक्ष राजेश पाटील? आमदारकीपासून गोकुळच्या सत्तेपर्यंतचा राजकीय प्रवास जाणून घ्या!

गोकुळवर कोणाचे वर्चस्व राहिले? (Gokul Dairy Election 2026)

गोकुळच्या राजकीय इतिहासात महादेवराव महाडिक यांचे नाव विशेष महत्त्वाचे आहे. माजी आमदार पी. एन. पाटील आणि माजी अध्यक्ष अरुण नरके यांच्यासह अनेक नेत्यांच्या माध्यमातून महाडिक गटाने अनेक वर्षे संस्थेवर प्रभाव राखला. सुमारे तीन दशकांच्या या राजकीय वर्चस्वामुळे गोकुळची निवडणूक म्हणजे महाडिक गटाची प्रतिष्ठेची लढाई, असे समीकरण तयार झाले होते.

मात्र, काळानुसार कोल्हापूरच्या राजकारणात नवी समीकरणे तयार झाली. काँग्रेसचे नेते सतेज पाटील आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेते हसन मुश्रीफ यांनी एकत्र येत ‘राजर्षी शाहू शेतकरी विकास आघाडी’च्या माध्यमातून महाडिक गटाला आव्हान दिले. या आघाडीने २०२१ च्या निवडणुकीत २५ पैकी १७ जागा जिंकत सत्ता मिळवली. त्यामुळे गोकुळमधील अनेक वर्षांचे राजकीय समीकरण बदलले.

या सत्ताकाळात विश्वास पाटील आणि त्यानंतर नवीद मुश्रीफ यांनी अध्यक्षपदाची जबाबदारी सांभाळली.

२०२६ मध्ये मुश्रीफ आणि सतेज पाटील आमनेसामने

२०२६ मधील गोकुळ निवडणुकीत मात्र मागील निवडणुकीतील राजकीय मैत्रीचे चित्र पूर्णपणे बदलले. एकेकाळी एकत्र निवडणूक लढवणारे हसन मुश्रीफ आणि सतेज पाटील यावेळी एकमेकांच्या विरोधात उभे ठाकले.

महायुती सरकारमधील राष्ट्रवादी काँग्रेस, भाजप, शिवसेना आणि जनसुराज्य पक्षाच्या पाठबळावर ‘राजर्षी शाहू शेतकरी विकास आघाडी’ निवडणुकीच्या मैदानात उतरली. तर सतेज पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली ‘राजर्षी शाहू शेतकरी समविचारी आघाडी’ने महायुतीला आव्हान दिले.

या निवडणुकीत दोन्ही पॅनेलचे मिळून ५० उमेदवार रिंगणात होते. महायुतीतील मंत्री, आमदार आणि खासदारांची प्रतिष्ठा पणाला लागल्याने या लढतीकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले होते. सुमारे ५ हजार ४१४ ठरावधारक मतदार असलेल्या या निवडणुकीत प्रचारादरम्यान आरोप-प्रत्यारोपांची जोरदार फैर झडली.

नवीद मुश्रीफ आणि शौमिका महाडिक यांचा पराभव; निकालाने दिले धक्के

२०२६ च्या निवडणुकीतील सर्वाधिक चर्चेचा निकाल म्हणजे हसन मुश्रीफ यांचे पुत्र नवीद मुश्रीफ यांचा पराभव. ओबीसी गटातून निवडणूक लढवणाऱ्या नवीद मुश्रीफ यांच्याविरोधात समविचारी आघाडीचे शशिकांत खोत यांनी ६९ मतांनी विजय मिळवला.

गोकुळच्या विद्यमान संचालिका शौमिका महाडिक यांनाही पराभवाचा सामना करावा लागला. त्यांनी फेरमतमोजणीसाठी अर्ज केला होता. मात्र, फेरमतमोजणीनंतरही निकाल बदलला नाही.

महायुतीचे उमेदवार विश्वास पाटील आणि युवराज पाटील यांनीही फेरमतमोजणीची मागणी केली होती. मात्र, त्यांचे अर्ज नामंजूर करण्यात आले. या प्रक्रियेमुळे अंतिम निकाल जाहीर होण्यास सुमारे तीन तासांचा विलंब झाला.

या निकालाने केवळ काही उमेदवारांचा पराभव झाला असे नाही, तर कोल्हापूरच्या सहकार आणि राजकीय क्षेत्रातील अनेक प्रस्थापित समीकरणांनाही धक्का बसला.

मुश्रीफ-सतेज पाटील मैत्रीत दुरावा; जातीय राजकारणाचा आरोप

गोकुळच्या निवडणुकीनंतर हसन मुश्रीफ (Hasan Mushrif Gokul Election) आणि सतेज पाटील यांच्यातील राजकीय संबंधांमध्ये दुरावा निर्माण झाल्याचे चित्र दिसू लागले. निवडणुकीतील पराभवानंतर मुश्रीफ यांनी जातीयवादी राजकारण झाल्याचा आरोप केला.

नंदुरबार येथे बोलताना त्यांनी आपल्या मुलाला निवडणुकीत लक्ष्य करण्यात आल्याचा दावा केला. सतेज पाटील (Satej Patil) यांनी जातीयवादी प्रचार केल्याचा आरोपही त्यांनी केला. या विधानामुळे कोल्हापूरच्या राजकारणात नव्या वादाला तोंड फुटले.

मात्र, हे आरोप राजकीय नेत्यांनी केलेले दावे असून त्याबाबत संबंधित बाजूंची भूमिका आणि वस्तुस्थिती स्वतंत्रपणे तपासणे महत्त्वाचे आहे.

गोकुळच्या स्वायत्ततेचा मुद्दा निवडणुकीत गाजला

या निवडणुकीत केवळ उमेदवार आणि पॅनेल यांची लढाई झाली नाही, तर गोकुळच्या स्वायत्ततेचाही मुद्दा चर्चेच्या केंद्रस्थानी राहिला.

सतेज पाटील यांनी प्रचारादरम्यान गोकुळचे निर्णय कोल्हापुरातूनच घेतले गेले पाहिजेत, अशी भूमिका मांडली होती. गुजरातमधील अमूल आणि सरदार वल्लभभाई पटेल मल्टिस्टेट सहकारी संस्थेच्या माध्यमातून गोकुळच्या कारभारात हस्तक्षेप होण्याची शक्यता असल्याचा आरोप त्यांनी केला होता.

गोकुळचे अस्तित्व आणि स्थानिक दूध संघाची स्वायत्तता टिकवायची असेल, तर समविचारी पॅनेलला पाठिंबा द्यावा, असे आवाहनही त्यांनी मतदारांना केले होते. दुसरीकडे, प्रचाराच्या शेवटच्या टप्प्यात देवीची शपथ, अंगारा आणि भंडारा देण्यावरूनही वाद निर्माण झाला. सोशल मीडियावर काही व्हिडिओ व्हायरल झाल्यानंतर या प्रकाराची चर्चा रंगली. या शपथा नसून ‘आणाभाका’ असल्याचे हसन मुश्रीफ यांनी म्हटले होते.

गोकुळची सत्ता इतकी महत्त्वाची का?

गोकुळच्या सत्तेसाठी राजकीय नेते एवढी ताकद का लावतात, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. त्याचे उत्तर या संस्थेच्या आर्थिक आणि सामाजिक प्रभावात दडलेले आहे.

गोकुळची वार्षिक उलाढाल जवळपास ५ हजार कोटी रुपयांच्या आसपास असल्याचे सांगितले जाते. दूध उत्पादक महिलांच्या खात्यांमध्ये दर दहा दिवसांनी सुमारे १०० ते १२५ कोटी रुपयांचे दूध बिल जमा होत असल्याची माहिती दिली जाते. त्यामुळे या संस्थेचा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर मोठा प्रभाव आहे.

हजारो दूध उत्पादक शेतकरी, दूध संस्था, कर्मचारी आणि त्यांच्याशी जोडलेले कुटुंबीय यांच्यापर्यंत गोकुळचा प्रभाव पोहोचतो. त्यामुळे गोकुळच्या संचालक मंडळात स्थान मिळवणे म्हणजे केवळ सहकार क्षेत्रातील पद मिळवणे नव्हे, तर सामाजिक प्रतिष्ठा आणि राजकीय प्रभाव वाढवण्याची संधीही असते.

यापूर्वी महादेवराव महाडिक आणि दिवंगत आमदार पी. एन. पाटील यांनी गोकुळच्या माध्यमातून जिल्ह्याच्या राजकारणात आपला प्रभाव निर्माण केला होता. त्यामुळे आजही गोकुळची निवडणूक ही जिल्ह्यातील राजकीय सत्तेच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जाते.

हेही वाचा : गोकुळच्या अध्यक्षपदी राजेश पाटील यांची निवड! महायुतीने मारली बाजी; कोल्हापूरच्या सहकार क्षेत्रात मोठी घडामोड

गोकुळचे आतापर्यंतचे अध्यक्ष कोण? (Gokul Chairman)

गोकुळच्या इतिहासात विविध नेत्यांनी अध्यक्षपदाची जबाबदारी सांभाळली आहे. त्यामध्ये पुढील नावांचा समावेश होतो.

• आनंदराव पाटील-चुयेकर – संस्थापक आणि सुरुवातीच्या काळातील नेतृत्व
• दिलीपराव पाटील (बापू)
• अरुण नरके
• विश्वास नारायण पाटील (आबाजी)
• अरुण डोंगळे
• नवीद हसन मुश्रीफ
• राजेश नरसिंगराव पाटील – नोव्हेंबर २०२६ मध्ये निवडून आलेले अध्यक्ष

गोकुळची निवडणूक म्हणजे कोल्हापूरच्या राजकारणाची दिशा?

गोकुळच्या निवडणुकीत सामान्य नागरिकांना मतदान करता येत नसले, तरी या निवडणुकीचा परिणाम जिल्ह्याच्या राजकीय वातावरणावर होतो. कारण या संस्थेच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील दूध उत्पादक, सहकारी संस्था आणि स्थानिक नेतृत्व यांच्याशी राजकीय पक्षांचे संबंध जोडलेले असतात.

२०२६ च्या निवडणुकीने महायुती आणि समविचारी आघाडी यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र केला. नवीद मुश्रीफ आणि शौमिका महाडिक यांचा पराभव, मुश्रीफ-सतेज पाटील (Satej Patil) यांच्यातील वाढलेला दुरावा आणि गोकुळच्या स्वायत्ततेवरून झालेली चर्चा या सर्व घडामोडी कोल्हापूरच्या राजकारणात पुढील काळातही महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.

एकंदरीत, गोकुळ ही केवळ दूध उत्पादकांची संस्था नसून कोल्हापूरच्या अर्थकारण, सहकार आणि राजकारणाचा एक महत्त्वाचा सत्ताकेंद्रबिंदू आहे. त्यामुळे गोकुळवर कोणाची सत्ता येते, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागलेले असते.