Gold Price : एखादा माणून जरी खूप भाव खायला लागला तर आपण सहज चेष्टेनं का होईना म्हणतो, जा तुला काय सोनं लागून गेलं का? म्हणजेच काय तर सोन्याचा भाव…आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याच्या दराने गेल्या काही महिन्यांत घेतलेली झेप पाहता एक धडकी भरवणारा दावा सध्या चर्चेत आलाय, तो म्हणजे ‘२०२७ पर्यंत सोन्याचा भाव ४ लाख रुपयांवर पोहोचणार’. हा आकडा ऐकून सुरुवातीला कोणाचाही विश्वास बसणार नाही, कारण सध्या भारतात १० ग्रॅम सोन्याचा भाव साधारण दीड लाख रुपयांच्या आसपास आहे.
त्यामुळे अवघ्या वर्ष-दीड वर्षात हा भाव थेट ४ लाखांवर कसा जाऊ शकतो, असा प्रश्न निर्माण होणे अत्यंत स्वाभाविक आहे. मात्र, जेव्हा आपण या दाव्याच्या मुळाशी जातो आणि जागतिक पातळीवरील अग्रगण्य वित्तीय संस्था जे.पी. मॉर्गन आणि जेफरीजचे जागतिक रणनीतीकार ख्रिस्तोफर वूड यांच्या अंदाजांचा सखोल अभ्यास करतो, तेव्हा या दाव्यामागील सत्य आणि गणित समजू लागते. हा ४ लाख रुपयांचा आकडा पूर्णपणे खोटा नाही. हा दर भारतीय बाजारपेठेतील प्रमाणित १० ग्रॅम सोन्याचा नसून आंतरराष्ट्रीय बाजारातील ‘प्रति औंस’ सोन्याचा आहे. हा दावा आणि हा सगळा टेक्निकल खेळ काय आहे…
JP Morgan चा सोन्याच्या दराबाबत काय अंदाज आहे?
सोन्याच्या किमतींचे गणित समजून घेताना सर्वात आधी आपल्याला वजन मोजण्याच्या आंतरराष्ट्रीय पद्धती समजून घ्याव्या लागतील. भारतात जेव्हा सोन्याचे दर जाहीर होतात, तेव्हा ते प्रति १० ग्रॅम किंवा प्रति तोळा या प्रमाणात सांगितले जातात. सर्वसामान्य भारतीय ग्राहक याच हिशोबाने सोन्याची खरेदी-विक्री करतो. मात्र, जेव्हा जे.पी. मॉर्गन ( JP Morgan ), गोल्डमन सॅक्स किंवा मॉर्गन स्टॅनले सारख्या जागतिक वित्तीय संस्था सोन्याचे अंदाज वर्तवतात, तेव्हा त्या ‘ट्रॉय औंस’ या जागतिक मानकाचा वापर करतात. एका ट्रॉय औंसचे वजन साधारणपणे ३१.१०३५ ग्रॅम इतके असते. म्हणजेच आंतरराष्ट्रीय बाजारातील १ औंस सोने हे भारतातील जवळपास ३ तोळे सोन्याच्या बरोबरीचे असते. जे.पी. मॉर्गनने आपल्या ताज्या संशोधन अहवालात म्हटले आहे की, जागतिक आर्थिक अनिश्चितता पाहता सोने २०२६ च्या अखेरीस ४,५०० डॉलर्स प्रति औंस आणि २०२७ च्या मध्यापर्यंत ५,००० डॉलर्स प्रति औंस या ऐतिहासिक पातळीवर पोहोचू शकते.
आता जर आपण या अंदाजाचे भारतीय रुपयात रूपांतर केले, तर सध्याच्या विनिमय दरानुसार १ अमेरिकन डॉलर म्हणजे अंदाजे ९५.८५ रुपये या प्रमाणे ५,००० डॉलर्स प्रति औंस म्हणजे भारतीय रुपयात साधारण ४ लाख ७९ हजार रुपये होतात. म्हणजेच २०२७ च्या मध्यापर्यंत आंतरराष्ट्रीय बाजारात १ औंस सोन्याची किंमत ४ लाख रुपयांचा टप्पा सहज पार करेल, हा दावा तांत्रिकदृष्ट्या अगदी अचूक ठरतो. परंतु, जर कोणी हा भाव भारतातील १० ग्रॅम सोन्याचा असेल असा समज करून घेत असेल, तर ते पूर्णपणे चुकीचे ठरेल. ५,००० डॉलर्स प्रति औंस या हिशोबाने जर आपण भारतातील १० ग्रॅम सोन्याचा भाव काढला, तर तो २०२७ च्या मध्यापर्यंत साधारण १ लाख ६५ हजार ते २ लाख १३ हजार रुपयांच्या दरम्यान जाण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ४ लाखांचा आकडा खरा असला, तरी तो ३१.१ ग्रॅम सोन्यासाठी असेल हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
हेही वाचा : दगडूशेठ गणपतीची सांगता मिरवणूक २५ सप्टेंबरला; ‘श्री वक्रतुंड’ रथातून बाप्पाचे प्रस्थान
भारतामध्ये 10 ग्रॅम सोन्याचा भाव किती होऊ शकतो? ( Gold Price )
या संपूर्ण प्रक्रियेत केवळ जे.पी. मॉर्गनच ( JP Morgan ) नव्हे, तर जेफरीज वित्तीय संस्थेचे जागतिक इक्विटी स्ट्रॅटेजी प्रमुख ख्रिस्तोफर वूड यांनी तर याहूनही अधिक धाडसी अंदाज व्यक्त केला आहे. वूड यांच्या मते, दीर्घकाळात सोने प्रति औंस १०,००० डॉलर्सचा टप्पा देखील ओलांडू शकते. जर हा अंदाज खरा ठरला, तर भविष्यात भारतीय रुपयात १ औंस सोन्याची किंमत ९ लाख रुपयांपेक्षा जास्त होईल आणि भारतातील १० ग्रॅम सोन्याचा भाव ३ ते साडेतीन लाख रुपयांच्या पार जाईल. ख्रिस्तोफर वूड यांचा हा अंदाज कोणत्याही हवेतील गप्पांवर आधारित नसून, त्यामागे अमेरिकेची ढासळत चाललेली आर्थिक स्थिती आणि जगभरातील कागदी चलनांवरील घटत चाललेला विश्वास ही ठोस कारणे आहेत. जागतिक अर्थव्यवस्थेत गेल्या काही दशकांपासून अमेरिकन डॉलरचे एकछत्री साम्राज्य राहिले आहे. जगातील बहुतांश व्यापार डॉलरच्या माध्यमातून होतो आणि जगातील सर्व मध्यवर्ती बँका आपल्या गंगाजळीत डॉलरचा साठा करून ठेवतात. परंतु, गेल्या काही वर्षांत अमेरिकेवरील सार्वभौम कर्जाचा डोंगर अत्यंत वेगाने वाढला आहे. अमेरिका आपले कर्ज फेडण्यासाठी आणि आर्थिक घडी बसवण्यासाठी सातत्याने नवीन नोटा छापत आहे, ज्यामुळे डॉलरची अंतर्गत क्रयशक्ती म्हणजेच खरेदी करण्याची क्षमता सातत्याने कमी होत आहे. या प्रक्रियेला अर्थशास्त्राच्या भाषेत ‘करन्सी डिबेसमेंट’ म्हणजेच चलनाचे अवमूल्यन असे म्हणतात. जेव्हा कागदी चलनाचे मूल्य कमी होते, तेव्हा सोन्यासारख्या मर्यादित साठा असलेल्या नैसर्गिक मालमत्तेचे मूल्य आपोआप वाढू लागते, कारण सोने हे कोणत्याही सरकारला हव्या त्या प्रमाणात छापून तयार करता येत नाही.
सोन्याच्या या अभूतपूर्व वेगामागे केवळ डॉलरचे अवमूल्यन हे एकमेव कारण नाही, तर जगातील विविध देशांच्या मध्यवर्ती बँकांनी घेतलेली आक्रमक भूमिका हे या तेजीतील सर्वात मोठे कारण ठरले आहे. पीपल्स बँक ऑफ चायना, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया आणि रशिया, तुर्की, पोलंड यांसारख्या उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांच्या मध्यवर्ती बँकांनी गेल्या दोन-तीन वर्षांत सोन्याची विक्रमी खरेदी केली आहे. या खरेदीमागे एक अत्यंत महत्त्वाची भू-राजकीय व्यूहरचना आहे. २०२२ मध्ये जेव्हा रशिया-युक्रेन युद्ध सुरू झाले, तेव्हा अमेरिकेने आणि पाश्चिमात्य देशांनी रशियावर आर्थिक निर्बंध लादले आणि रशियाची आंतरराष्ट्रीय बँकांमध्ये असलेली अब्जावधी डॉलर्सची मालमत्ता गोठवली. या एका घटनेमुळे जगातील इतर देशांच्या मध्यवर्ती बँकांना मोठा धडा मिळाला. त्यांना कळून चुकले की, जर त्यांचे अमेरिकेशी मतभेद झाले, तर त्यांचे डॉलरमधील राखीव भांडवल एका रात्रीत शून्य होऊ शकते. त्यामळे डॉलर विकून या बँका आता सोन्याचा साठा वाढवत आहेत, कारण सोने ही अशी एकमेव मालमत्ता आहे जी कोणत्याही देशाच्या सरकारच्या नियंत्रणात नसते आणि ज्यावर कोणीही आर्थिक निर्बंध लादू शकत नाही.
सोन्याच्या दरवाढीमागे कोणती कारणे आहेत? ( Gold Price 2027 )
यासोबतच जगातील वाढता भू-राजकीय तणाव सोन्याच्या दराला सातत्याने वर खेचत आहे. सध्या मध्य पूर्वेतील परिस्थिती अत्यंत स्फोटक बनली आहे. इराण आणि इस्रायलमधील थेट संघर्ष, गाझा पट्टी आणि लेबनॉनमधील युद्धजन्य परिस्थिती, आणि दुसरीकडे रशिया-युक्रेनमधील अद्याप न संपलेले युद्ध, या सगळ्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. जेव्हा जेव्हा जगात युद्धाची परिस्थिती निर्माण होते, तेव्हा शेअर बाजार, रोखे बाजार आणि रिअल इस्टेट यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मोठी घसरण किंवा अस्थिरता पाहायला मिळते. अशा अनिश्चिततेच्या काळात जगातील मोठे गुंतवणूकदार आपले पैसे शेअर्समधून काढून सोन्यात गुंतवतात. सोन्याला जगभरात म्हणजेच संकटकाळातील सर्वात सुरक्षित आश्रयस्थान मानले जाते. इतिहास साक्षी आहे की, जेव्हा जेव्हा जागतिक स्तरावर मोठी संकटे आली, मग ते पहिल्या किंवा दुसऱ्या महायुद्धाचा काळ असो, २००८ ची जागतिक आर्थिक मंदी असो, किंवा २०२० मधील कोरोनाची महामारी असो, प्रत्येक संकटकाळात सोन्याने गुंतवणूकदारांना सर्वोत्तम परतावा दिला आहे आणि त्यांची संपत्ती सुरक्षित ठेवली आहे. सध्याची जागतिक परिस्थिती देखील अशाच एका मोठ्या बदलामधून जात असल्यामुळे सोन्याची मागणी दिवसेंदिवस वाढत आहे.
भारतीय मानसिकतेचा विचार केला तर आपल्या देशात सोन्याला केवळ एक गुंतवणूक म्हणून पाहिले जात नाही, तर ते आपल्या संस्कृतीचे, सण-उत्सवांचे आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचे एक अविभाज्य अंग आहे. भारत हा जगातील सोन्याचा दुसरा सर्वात मोठा ग्राहक देश आहे. लग्नकार्याचा हंगाम, दिवाळी, धनत्रयोदशी आणि अक्षय्य तृतीया यांसारख्या शुभ मुहूर्तांवर भारतात अब्जावधी रुपयांच्या सोन्याची खरेदी केली जाते. त्यामुळे जागतिक पातळीवर जरी किमती ठरत असल्या, तरी भारतातील अंतर्गत मागणी नेहमीच सोन्याच्या दराला भारतात चढे ठेवण्यास मदत करते. परंतु, भारतीय गुंतवणूकदारांनी हे देखील समजून घेतले पाहिजे की, सध्या सोन्यात जी मोठी तेजी पाहायला मिळत आहे, ती केवळ देशांतर्गत मागणीमुळे नसून जागतिक घडामोडींमुळे आहे.
सोन्याच्या किमती बाजारातील परिस्थितीनुसार बदलू शकतात ( Gold Price in India )
या सगळ्या सकारात्मक घटकांचा अभ्यास केल्यानंतर सोने २०२७ पर्यंत आंतरराष्ट्रीय पातळीवर ५,००० डॉलर्स आणि भारतीय चलनात ४ लाख रुपये प्रति औंसचा टप्पा गाठेल हे निश्चित वाटत असले, तरी कमोडिटी मार्केटमध्ये कधीही एकाच दिशेने थेट तेजी राहत नाही, हा बाजाराचा मूळ नियम आहे. बाजार नेहमी चढ-उतारांच्या झोक्यावर चालतो. जेव्हा किमती खूप वेगाने वाढतात, तेव्हा मोठ्या वित्तीय संस्था आणि व्यापारी नफा वसुली करतात, ज्यामुळे किमतींमध्ये तात्पुरती घसरण किंवा स्थिरता पाहायला मिळते. अगदी अलीकडचे उदाहरण घ्यायचे झाले तर, सलग काही महिने ऐतिहासिक उच्चांक गाठल्यानंतर सध्या सोन्याच्या दरात काही प्रमाणात घसरण आणि संथपणा पाहायला मिळत आहे. याला तांत्रिक भाषेत ‘कन्सॉलिडेशन फेज’ म्हटले जाते. हा बाजाराचा एक आवश्यक हिस्सा असतो, कारण यामुळे बाजारातील अतिउत्साह कमी होतो आणि नवीन खरेदीदारांना गुंतवणूक करण्याची संधी मिळते. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी अशा तात्पुरत्या घसरणीमुळे घाबरून न जाता, दीर्घकालीन उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेवले पाहिजे.
सध्याची एकूण जागतिक परिस्थिती आणि कागदी चलनांचे घटते मूल्य पाहता, दीर्घकाळात सोन्याचा कल हा तेजीचाच राहणार आहे यात शंका नाही. त्यामुळे २०२७ पर्यंत सोने ४ लाखांचा टप्पा गाठणार का, या प्रश्नाचे उत्तर ‘होय’ असेच आहे, पण केवळ प्रति औंस या जागतिक मानकासाठी. भारतीय बाजारपेठेत प्रति १० ग्रॅमसाठी हा दर साधारण पावणे दोन ते दोन लाख रुपयांच्या घरात असू शकतो, त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी कोणत्याही अफवांना बळी न पडता, तांत्रिक बाबी व्यवस्थित समजून घेऊन, आपल्या आर्थिक क्षमतेनुसार आणि तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने सोन्यात शिस्तबद्ध पद्धतीने गुंतवणूक करत राहणे हाच सध्याच्या काळातील सर्वात शहाणपणाचा निर्णय ठरेल.
