Layoff 2026 : AI आणि डेटा सेंटरमध्ये गुंतवणूक वाढत असताना कंपन्या एका बाजूला नव्या तंत्रज्ञानासाठी मोठा खर्च करत आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला काही विभागांतील मनुष्यबळ कमी करत आहेत. त्यामुळे टेक क्षेत्रातील रोजगाराचे स्वरूप बदलत असून, भविष्यात AI, क्लाउड कम्प्युटिंग, डेटा सेंटर आणि विशेष तांत्रिक कौशल्यांना अधिक महत्त्व मिळण्याची शक्यता आहे.

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञानासाठी जगभरातील टेक कंपन्या मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहेत. डेटा सेंटर, चिप्स, संगणकीय क्षमता आणि AI सेवांचा विस्तार करण्यासाठी अब्जावधी डॉलर खर्च केले जात आहेत. त्याचवेळी अनेक कंपन्या खर्चावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि व्यवसायाची पुनर्रचना करण्यासाठी कर्मचारीसंख्या कमी करत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर मायक्रोसॉफ्टने सुमारे ६० हजार पात्र कर्मचाऱ्यांना स्वेच्छेने कंपनी सोडण्याची ऑफर दिल्याची बातमी चर्चेत आली आहे. मात्र, हे सर्व कर्मचारी आधीच बेरोजगार झालेले नाहीत. ही स्वेच्छेने बाहेर पडण्याची योजना आहे.

मायक्रोसॉफ्टचा मोठा निर्णय; ६० हजार कर्मचारी पात्र

मायक्रोसॉफ्टने २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी जाहीर केलेल्या Voluntary Exit Offer अंतर्गत अमेरिका, भारत, कॅनडा आणि ब्रिटनमधील निवडक पात्र कर्मचाऱ्यांना कंपनी सोडण्याची संधी दिली आहे. कंपनीच्या मुख्य मनुष्यबळ अधिकारी एमी कोलमन यांनी कर्मचाऱ्यांना याबाबत माहिती दिली.मायक्रोसॉफ्टमध्ये जूनअखेर सुमारे २.२३ लाख पूर्णवेळ कर्मचारी होते. त्यापैकी जवळपास ६० हजार कर्मचारी या योजनेसाठी पात्र ठरू शकतात.

म्हणजेच कंपनीच्या जागतिक कर्मचारीसंख्येच्या सुमारे २७ टक्के कर्मचाऱ्यांना ही ऑफर लागू होऊ शकते. मात्र, पात्र असलेल्या सर्व कर्मचाऱ्यांनी ही ऑफर स्वीकारलीच पाहिजे, असे नाही.  या योजनेत काही निवडक विभागांतील कर्मचारी सहभागी होऊ शकतात. कर्मचाऱ्यांना ऑफर स्वीकारायची की नाही, याचा निर्णय डिसेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत घ्यावा लागणार असल्याचे वृत्त आहे. योजनेनुसार सहभागी होणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची सेवा वर्षअखेरीस संपण्याची अपेक्षा आहे.

AI गुंतवणूक वाढतेय; कंपन्या खर्चावर नियंत्रण का ठेवत आहेत?

AI तंत्रज्ञानामुळे कामाचा वेग वाढवणे, ग्राहकांच्या प्रश्नांची स्वयंचलित उत्तरे देणे, कोड तयार करणे आणि कार्यालयीन कामांमधील काही प्रक्रिया स्वयंचलित करणे शक्य होत आहे. त्यामुळे काही कंपन्या विशिष्ट कामांसाठी लागणाऱ्या मनुष्यबळाचा पुनर्विचार करत आहेत. दुसरीकडे, AI प्रणाली चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर संगणकीय क्षमता, डेटा सेंटर, विशेष चिप्स आणि वीज लागते.

या पायाभूत सुविधांवरील खर्च वाढत असल्याने कंपन्यांना गुंतवणुकीत प्राधान्यक्रम ठरवावे लागत आहेत. काही कंपन्या कर्मचारीसंख्या कमी करून किंवा विभागांची पुनर्रचना करून AI क्षेत्रातील गुंतवणुकीसाठी संसाधने उपलब्ध करत आहेत. मात्र, सर्व नोकरकपातींचे कारण AI आहे, असे म्हणता येणार नाही. काही कंपन्या व्यवस्थापनातील स्तर कमी करणे, मागणीतील बदल, पूर्वीची अतिरिक्त भरती किंवा आर्थिक पुनर्रचना यांसारख्या कारणांमुळेही कर्मचारीसंख्या कमी करत आहेत.

२०२६ मध्ये सर्वाधिक कर्मचारी कपात नोंदवलेल्या टेक कंपन्या

२०२६ मधील टेक क्षेत्रातील नोकरकपातींच्या उपलब्ध ट्रॅकरनुसार, काही मोठ्या कंपन्यांमध्ये हजारो पदे कमी करण्यात आली आहेत. खालील आकडे हे वर्षभरातील नोंदवलेल्या कर्मचारी कपातींचे आहेत; ते सर्व आकडे थेट AI मुळे झालेल्या नोकरकपातीचे नाहीत. वेगवेगळ्या ट्रॅकर्समध्ये आकडे आणि मोजण्याची पद्धत वेगळी असू शकते.

Oracle, Amazon आणि Meta मध्ये काय घडले?

Oracle: २०२६ मधील कर्मचारी कपातींच्या नोंदींमध्ये Oracle आघाडीवर आहे. कंपनी AI आणि क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये गुंतवणूक वाढवत असताना खर्चावर नियंत्रण ठेवण्याचाही प्रयत्न करत आहे. मात्र, नोंदवलेल्या सर्व कपातींचे एकमेव कारण AI असल्याचे म्हणता येत नाही.

Amazon: कंपनीने व्यवस्थापनातील स्तर कमी करणे आणि संघटनात्मक रचना सुलभ करण्याच्या प्रक्रियेत मोठ्या प्रमाणावर कर्मचारी कपात केली आहे. AI मुळे कार्यक्षमता वाढवण्यावर भर असला, तरी कंपनीने केलेल्या सर्व कपाती AI मुळेच झाल्या आहेत, असे स्पष्ट झालेले नाही.

Meta: कंपनीने AI पायाभूत सुविधांवर मोठी गुंतवणूक करण्याची योजना आखली आहे. त्याचवेळी कर्मचाऱ्यांची पुनर्रचना आणि AI साधनांचा वापर वाढवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र, AI मुळे अपेक्षित उत्पादकता वाढवणे आणि प्रत्यक्ष कामकाजात त्याचा उपयोग करणे हे आव्हानही कायम आहे.

भारतातील IT कर्मचाऱ्यांसाठी याचा अर्थ काय?

AI मुळे काही पारंपरिक कामांची मागणी कमी होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः ग्राहक सेवा, प्राथमिक स्तरावरील तांत्रिक सहाय्य, नियमित डेटा प्रक्रिया आणि काही पुनरावृत्तीची कार्यालयीन कामे स्वयंचलित होऊ शकतात. त्याचवेळी AI विकास, डेटा इंजिनिअरिंग, सायबर सुरक्षा आणि AI प्रणालींच्या व्यवस्थापनासारख्या कौशल्यांची मागणी वाढू शकते.

Nomura च्या ऑगस्ट २०२६ मधील आशियाई रोजगारविषयक (Job) विश्लेषणानुसार, २०२२ ते ऑगस्ट २०२६ या कालावधीत भारतात AI-संबंधित ८३,१०० भरतींची नोंद झाली, तर ३१,९२१ नोकरकपात आणि कर्मचारी कमी होण्याच्या घटना नोंदवल्या गेल्या. मात्र, हे आकडे बातम्यांमधून नोंदवलेल्या घटनांवर आधारित आहेत; ते संपूर्ण भारतीय रोजगार बाजाराचे संपूर्ण चित्र नाहीत. त्यामुळे AI मुळे सर्वच नोकऱ्या संपतील, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. परंतु कामाचे स्वरूप बदलत असल्याने कर्मचाऱ्यांनी नवीन तंत्रज्ञान समजून घेणे, डिजिटल कौशल्ये विकसित करणे आणि आपल्या क्षेत्रातील बदलांनुसार स्वतःला तयार ठेवणे महत्त्वाचे ठरत आहे.

पुढे काय होणार?

AI क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढत असताना कंपन्यांना दोन महत्त्वाच्या गोष्टींचा समतोल साधावा लागणार आहे—तंत्रज्ञानाचा विस्तार आणि व्यवसायातील खर्च. काही ठिकाणी AI मुळे कामे अधिक वेगाने होऊ शकतात, तर काही भूमिकांमध्ये मनुष्यबळाची गरज बदलू शकते. दुसरीकडे, AI प्रणाली चालवण्याचा खर्च आणि त्यातून मिळणारा प्रत्यक्ष आर्थिक फायदा यांचाही कंपन्यांना विचार करावा लागणार आहे.

मायक्रोसॉफ्टची (Microsoft) ६० हजार कर्मचाऱ्यांसाठीची स्वेच्छा-निर्गमन योजना या बदलांचे ताजे उदाहरण आहे. मात्र, या ऑफरमुळे प्रत्यक्ष किती कर्मचारी कंपनी सोडतील आणि त्याचा पुढील भरतीवर काय परिणाम होईल, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.

AI एजंट्स किती सुरक्षित? स्वतः काम करणारा AI ठरू शकतो धोकादायक?