एअर इंडियाच्या अहमदाबादहून लंडनकडे जाणाऱ्या AI-171 ड्रीमलाइनर विमानाच्या क्रॅश प्रकरणाने संपूर्ण देशात खळबळ उडवली आहे. या अपघातामध्ये कोणतीही जीवितहानी झाली नसली, तरी त्यामागचं कारण अधिक संशयास्पद ठरत चाललं आहे. विशेषतः प्राथमिक तपास अहवालात नमूद करण्यात आलेल्या एका गोष्टीने विमानतज्ज्ञ आणि सामान्य नागरिक यांच्यात चिंतेचं वातावरण निर्माण केलं आहे – दोन्ही इंजिनांचे फ्युएल कंट्रोल स्विच एकाच सेकंदात ‘RUN’ वरून ‘CUTOFF’ झाले होते.

प्राथमिक तपास अहवालात संशयास्पद बाब

एअर इंडियाने दिलेल्या प्राथमिक अहवालानुसार, AI-171 विमानाच्या दोन्ही इंजिनचे फ्युएल कंट्रोल स्विच अवघ्या एका सेकंदाच्या फरकाने बंद झाले. हे स्विच ‘RUN’ या स्थितीतून थेट ‘CUTOFF’ या स्थितीत गेले. ही घटना इतकी अचानक घडली की, विमान काही क्षणांतच नियंत्रणाबाहेर गेलं आणि पायलटने इमर्जन्सी लँडिंग करण्याचा प्रयत्न केला. सुदैवाने कोणतीही जीवितहानी झाली नाही, परंतु या प्रक्रियेचं विश्लेषण केल्यावर अनेक तांत्रिक तज्ञांनी या दाव्याला सवालाखाली आणलं आहे.

तज्ज्ञांचं गणितीय विश्लेषण

विमानप्रवासी तज्ज्ञ, माजी पायलट्स आणि एव्हिएशन अभियांत्रिकी क्षेत्रातील काही दिग्गजांनी या घटनेचं बारकाईने परीक्षण केलं आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, दोन स्वतंत्र इंजिन्सचे फ्युएल कंट्रोल स्विच एकाच वेळेस बंद होणं, आणि तेही एका सेकंदात, हे फक्त अवास्तवच नव्हे तर अशक्य आहे. कारण हे स्विच मॅन्युअल ऑपरेशनद्वारे नियंत्रित केले जातात आणि ते एकाच वेळी, एका सेकंदाच्या फरकात हाताळणं अत्यंत कठीण आहे.

यंत्रणेत कोणतं ‘ऑटो कमांड’?

या घटनेनंतर एक शक्यता पुढे येते ती म्हणजे – सिस्टमने आपोआप दोन्ही स्विच ‘CUTOFF’ केले असावेत. यासाठी एक ‘ऑटो कमांड’ किंवा तांत्रिक बिघाड कारणीभूत असू शकतो. जर असं झालं असेल, तर AI-171 ड्रीमलाइनरच्या तांत्रिक यंत्रणेत गंभीर दोष असल्याचं हे संकेत देतं. त्यामुळे बोईंग कंपनीच्या या मॉडेलवर पुन्हा एकदा संपूर्ण सुरक्षा चाचणी घेण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

पायलट एरर की सॉफ्टवेअर गडबड?

या प्रकरणात अजून एक प्रश्न उपस्थित होतो तो म्हणजे, हे दोन्ही स्विच पायलटनेच बंद केले का? की विमानाच्या सॉफ्टवेअरने चुकून ते ऑपरेट केले? जर पायलटने ते जाणूनबुजून बंद केले असतील, तर त्यामागे कोणतं धोरण होतं याची चौकशी आवश्यक आहे. आणि जर सॉफ्टवेअर गडबड असेल, तर हे अपघाताला कारणीभूत ठरणारं मोठं यंत्रणात्मक अपयश ठरू शकतं.

स्पॉन्सर, कंपन्यांचा माघार

या अपघातानंतर काही मोठ्या विमा कंपन्यांनी आणि प्रवासी सेवांशी संबंधित प्लॅटफॉर्म्सनी एअर इंडियाशी असलेला करार तात्पुरता थांबवण्याचा निर्णय घेतला आहे. प्रवाशांच्या सुरक्षेचा मुद्दा अग्रक्रमावर असल्यामुळे, ही काळजी घेतली जात असल्याचं कंपन्यांचं म्हणणं आहे.

निष्कर्ष – चौकशी अधिक सखोल व्हावी

AI-171 विमानाच्या क्रॅशमागचं नेमकं कारण काय होतं, हे अजून स्पष्ट झालेलं नाही. मात्र दोन्ही इंजिन स्विच फक्त 1 सेकंदात बंद होणं शक्य नाही, हे स्पष्ट होत चाललं आहे. यामुळे प्राथमिक तपास अहवालावरच अनेक प्रश्नचिन्हं निर्माण झाली आहेत. आता या प्रकरणाची स्वतंत्र आणि तांत्रिकदृष्ट्या सखोल चौकशी होणं अत्यंत आवश्यक आहे. कारण हजारो प्रवाशांचं जीवन या सिस्टमवर अवलंबून आहे.