Sharad Pawar : न्यायालयीन लढाया, पक्षांतर्गत बंडखोरी आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणातील बदलती समीकरणे या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष शरद पवार यांच्या राजकीय भूमिकेकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. काही काळापूर्वी राजकीय वर्तुळात शरद पवार हे एनडीएत सामील होणार किंवा भाजपसोबत छुपी हातमिळवणी करणार अशा स्वरूपाच्या जोरदार चर्चा रंगल्या होत्या. मात्र, शरद पवार यांनी या सर्व चर्चा अत्यंत स्पष्ट शब्दांत फेटाळून लावल्या आहेत. महाविकास आघाडीसोबत आपण पूर्ण ताकदीने उभे आहोत आणि भाजपविरोधी लढाईत कोणतीही तडजोड करणार नाही, अशी ठाम भूमिका त्यांनी घेतली आहे. एनडीएच्या चर्चा फेटाळल्यानंतर आता शरद पवारांचा नेमका राजकीय प्लॅन काय आहे, ते महाराष्ट्रात कोणती नवी रणनीती आखत आहेत आणि यामुळे महाराष्ट्राचे राजकारण कसे बुचकाळ्यात पडले आहे, पाहूयात…

NDA सोबत जाण्याच्या चर्चांना शरद पवारांचा पूर्णविराम ( Sharad Pawar )

महाराष्ट्राच्या राजकारणात शरद पवार हे एक असे नाव आहे, ज्यांच्या एका चालीमुळे संपूर्ण राजकीय पट पालटून जातो. वयची 83 पार केल्यानंतरही त्यांची राजकीय सक्रियता आणि अचूक टायमिंग विरोधकांना थक्क करणारे आहे. गेल्या काही महिन्यांत अजित पवार यांच्या बंडानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये मोठी फूट पडली. पक्षाचे नाव आणि चिन्ह हातातून गेल्यानंतरही शरद पवार यांनी खचून न जाता ‘तुतारी वाजवणारा माणूस’ हे नवीन चिन्ह घेऊन लोकसभेच्या निवडणुकीत अभूतपूर्व यश मिळवून दाखवले. या यशानंतर शरद पवारांची राजकीय ताकद पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली. मात्र, लोकसभा निवडणुकीच्या निकालानंतर लगेचच राजकीय वर्तुळात अशा वावड्या उठू लागल्या की शरद पवार हे एनडीएच्या आघाडीत समाविष्ट होऊ शकतात किंवा केंद्रात नरेंद्र मोदी सरकारला काही मुद्द्यांवर पाठिंबा देऊ शकतात. या चर्चांना मुख्य कारण म्हणजे शरद पवार आणि उद्योगपती गौतम अदानी यांच्यातील भेटीगाठी आणि काही कौटुंबिक कार्यक्रमांमध्ये सत्ताधारी नेत्यांची झालेली उपस्थिती. परंतु, शरद पवारांनी पत्रकार परिषद घेऊन या सर्व चर्चा केवळ अफवा असल्याचे सांगत त्यांना पूर्णविराम दिला. त्यांनी स्पष्ट केले की, त्यांचा विचार भाजपच्या विचारसरणीशी कधीही जुळू शकत नाही, त्यामुळे एनडीएसोबत जाण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही.

एनडीएच्या चर्चा फेटाळल्यानंतर आता शरद पवारांच्या डोक्यात नेमके काय चालले आहे, हा प्रश्न राज्यातील प्रत्येक राजकीय विश्लेषकाला आणि सामान्य मतदाराला पडला आहे. शरद पवारांचा पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा प्लॅन म्हणजे आगामी विधानसभा निवडणुकीत महाविकास आघाडीला स्पष्ट बहुमत मिळवून देणे आणि महाराष्ट्रात पुन्हा एकदा सत्ता परिवर्तन घडवून आणणे. लोकसभेच्या निवडणुकीत महाराष्ट्रातील जनतेने महाविकास आघाडीला, विशेषतः शरद पवारांच्या पक्षाला मोठा कौल दिला. शरद पवारांनी केवळ १० जागा लढवून त्यापैकी ८ जागांवर विजय मिळवला, हा त्यांचा स्ट्राईक रेट राज्यातील इतर कोणत्याही पक्षापेक्षा सरस होता. या विजयामुळे शरद पवारांचा आत्मविश्वास द्विगुणित झाला आहे. विधानसभा निवडणुकीत हाच फॉर्म्युला वापरून जास्तीत जास्त जागा जिंकण्याचा त्यांचा मानस आहे. त्यासाठी त्यांनी राज्यातील प्रत्येक मतदारसंघाचा वैयक्तिक पातळीवर आढावा घेण्यास सुरुवात केली आहे. ज्या जागांवर भाजप किंवा अजित पवार गटाचे आमदार मजबूत आहेत, तिथे तरुण आणि नवीन चेहऱ्यांना संधी देण्याची रणनीती त्यांनी आखली आहे.

हेही वाचा : LS मराठीच्या नव्या पर्वाची दिमाखदार सुरुवात; राज ठाकरे

अजित पवार गटातील नेत्यांना पुन्हा सोबत घेणार? ( Sharad Pawar Political Strategy )

दुसरा महत्त्वाचा प्लॅन म्हणजे पक्षाची पुनर्रचना करणे आणि दुसऱ्या फळीतील नेत्यांना बळ देणे. अजित पवारांच्या बंडानंतर शरद पवारांसोबत जयंत पाटील, जितेंद्र आव्हाड, सुप्रिया सुळे आणि अनिल देशमुख यांच्यासारखे मोजकेच ज्येष्ठ नेते उरले होते. मात्र, शरद पवारांनी या संकटाचे रुपांतर संधीत केले. त्यांनी रोहित पवार, युगेंद्र पवार यांच्यासारख्या तरुण नेत्यांना पुढे आणले. महाराष्ट्रातील तरुणाई सध्या मोठ्या प्रमाणावर शरद पवारांच्या पाठीशी उभी राहत असल्याचे चित्र आहे. शरद पवारांचा प्लॅन असा आहे की, येत्या काळात पक्षात केवळ घराणेशाहीला महत्त्व न देता गावपातळीवरील सर्वसामान्यांच्या पोरांना नेतृत्व करण्याची संधी द्यायची. यामुळे पक्षाला एक नवीन आणि आधुनिक चेहरा मिळेल, जो मतदारांना आकर्षित करेल. ग्रामीण भागातील तरुण मतदारांना आपल्याकडे खेचण्यासाठी सोशल मीडियाचा प्रभावी वापर आणि थेट संवाद यावर शरद पवारांनी भर दिला आहे.

Sharad Pawar : तिसरा आणि अत्यंत कळीचा प्लॅन म्हणजे ‘सहानुभूती’ आणि ‘मराठा आरक्षण‘ या मुद्द्यांचे अचूक राजकीय गणित मांडणे. महाराष्ट्रात सध्या मराठा आरक्षणाचा मुद्दा अत्यंत तापलेला आहे. मनोज जरांगे पाटील यांच्या आंदोलनामुळे राज्यातील राजकीय वातावरण पूर्णपणे बदलले आहे. शरद पवारांनी या मुद्द्यावर अत्यंत सावध पण प्रभावी भूमिका घेतली आहे. त्यांनी सत्ताधाऱ्यांवर मराठा आणि ओबीसी समाजांमध्ये फूट पाडल्याचा आरोप केला आहे. शरद पवारांचा मराठा समाजातील प्रभाव सर्वश्रुत आहे. लोकसभा निवडणुकीत मराठवाड्यात भाजपला झालेला मोठा फटका हे याचेच उदाहरण होते. विधानसभा निवडणुकीतही मराठा समाजाची नाराजी सत्ताधारी महायुतीला महागात पडू शकते, हे ओळखून शरद पवार या समाजाच्या मागण्यांना योग्य व्यासपीठ मिळवून देत आहेत. त्याच वेळी, ओबीसी समाजाची मतेही हातातून जाणार नाहीत, याची काळजी ते घेत आहेत. ही सामाजिक समीकरणे जुळवून आणणे हा पवारांच्या प्लॅनचा एक मुख्य भाग आहे.

याशिवाय शरद पवारांचा आणखी एक छुपा प्लॅन म्हणजे अजित पवार यांच्या गटातील नाराज आमदारांना पुन्हा आपल्या पक्षात आणणे किंवा त्यांना निवडणुकीत पराभूत करणे. अजित पवार यांनी जेव्हा बंड केले, तेव्हा अनेक आमदार केवळ सत्तेच्या आमिषाने किंवा ईडी आणि सीबीआयच्या भीतीने त्यांच्यासोबत गेले होते, अशी चर्चा आहे. मात्र, लोकसभा निवडणुकीत अजित पवारांच्या पक्षाची झालेली खराब कामगिरी पाहता, अनेक आमदारांना आता आपले राजकीय भविष्य अंधारात दिसत आहे. शरद पवारांनी अशा आमदारांसाठी पक्षाची दारे खुली ठेवली आहेत, मात्र काही अटींसह. जे नेते शरद पवारांवर वैयक्तिक टीका करत नव्हते, त्यांना परत घेण्याची तयारी पवारांनी दर्शवली आहे. यामुळे अजित पवार गटात मोठी अस्वस्थता निर्माण झाली असून, ऐन निवडणुकीच्या तोंडावर या गटात मोठी गळती लागण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. आपल्या घरातून गेलेली ताकद पुन्हा खेचून आणणे आणि आपणच मूळ राष्ट्रवादी आहोत हे सिद्ध करणे, हा शरद पवारांचा वैयक्तिक आणि राजकीय अजेंडा आहे.

शरद पवार पुन्हा किंगमेकरच्या भूमिकेत? ( Sharad Pawar )

शरद पवारांच्या या बहुआयामी प्लॅनमुळे महाराष्ट्राचे राजकारण पूर्णपणे बुचकाळ्यात पडले आहे. सत्ताधारी महायुती पवारांच्या चालींचा अंदाज लावण्यात अपयशी ठरत आहे. महायुतीला असे वाटत होते की, लोकसभेनंतर शरद पवारा मवाळ होतील किंवा वयाचा विचार करता ते थोडे बाजूला होतील. मात्र, शरद पवार हे अधिकच आक्रमक झाले आहेत. ते दररोज राज्यातील विविध जिल्ह्यांचे दौरे करत आहेत, शेतकऱ्यांच्या बांधावर जात आहेत आणि स्थानिक प्रश्नांवरून सरकारला धारेवर धरत आहेत. त्यांच्या या झंझावाती दौऱ्यांमुळे सत्ताधाऱ्यांना आपल्या रणनीतीत वारंवार बदल करावे लागत आहेत. महायुतीसमोर सर्वात मोठे आव्हान हे आहे की, शरद पवारांवर नेमकी काय टीका करावी? कारण त्यांच्यावर जितकी टीका होते, तितकीच जनतेमध्ये त्यांच्याबद्दलची सहानुभूती वाढत जाते, हा इतिहास आहे.

दुसरीकडे महाविकास आघाडीच्या अंतर्गतही शरद पवारांच्या या प्लॅनमुळे एक वेगळ्या प्रकारची अस्वस्थता आणि स्पर्धा पाहायला मिळत आहे. शिवसेना आणि काँग्रेस हे मविआचे इतर दोन प्रमुख घटक पक्ष आहेत. लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसला महाराष्ट्रात सर्वाधिक जागा मिळाल्या, त्यामुळे काँग्रेसचा आत्मविश्वास वाढला आहे. काँग्रेस आता राज्यात मुख्यमंत्रिपदावर आणि अधिक जागांवर दावा करत आहे. तर उद्धव ठाकरे हे स्वतःला मुख्यमंत्री पदाचा चेहरा म्हणून प्रोजेक्ट करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अशा परिस्थितीत शरद पवार हे अत्यंत समंजस आणि किंगमेकरच्या भूमिकेत वावरत आहेत. ते स्वतः मुख्यमंत्रिपदाच्या शर्यतीत नसल्याचे वारंवार सांगत असले, तरी मविआचा रिमोट कंट्रोल आपल्याच हातात राहील, अशी व्यवस्था ते करत आहेत. जेणेकरून त्यांच्या पक्षाला जास्तीत जास्त आणि जिंकण्याची शक्यता असलेल्या जागा मिळतील. यामुळे मविआतील मित्रपक्षांनाही पवारांच्या खेळीचा छडा लावणे कठीण जात आहे.

पवारांच्या पुढच्या खेळीवर सर्वांचे लक्ष ( Sharad Pawar Political Strategy )

सामान्य मतदाराला सध्या राज्यातील राजकीय आघाड्या आणि युत्या समजून घेणे कठीण झाले आहे. कोण कोणासोबत आहे आणि निवडणुकीनंतर कोण कुठे जाईल, याबद्दल प्रचंड अनिश्चितता आहे. शरद पवारांनी एनडीएच्या चर्चा फेटाळल्यामुळे त्यांच्या निष्ठावंत मतदारांमध्ये एक सकारात्मक संदेश गेला आहे की, पवार साहेब झुकणारे नाहीत. मात्र, विरोधक अजूनही पडद्यामागील चर्चांचे संशय व्यक्त करत आहेत. या संशयाच्या वातावरणामुळे राजकीय विश्लेषकही अचूक अंदाज बांधू शकत नाहीत. शरद पवारांची हीच ताकद आहे की ते आपल्या विरोधकांना आणि मित्रांनाही नेहमीच संभ्रमात ठेवतात.

आगामी विधानसभा निवडणूक ही महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासातील सर्वात गुंतागुंतीची आणि महत्त्वाची निवडणूक ठरणार आहे. या निवडणुकीत शरद पवारांचा प्लॅन जर यशस्वी झाला, तर ते केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे, तर देशाच्या राजकारणात भाजपविरोधी आघाडीचे सर्वात मोठे शिल्पकार म्हणून पुन्हा एकदा समोर येतील. पवारांचा मुख्य भर हा ग्रामीण अर्थव्यवस्था, बेरोजगारी आणि शेतकऱ्यांचे प्रश्न यावर आहे. महाराष्ट्रातील कापूस, सोयाबीन आणि कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांची नाराजी हा पवारांसाठी सर्वात मोठा राजकीय मुद्दा आहे. केंद्रातील आणि राज्यातील भाजप सरकारच्या धोरणांमुळे शेतकरी कसा उद्ध्वस्त झाला आहे, हे ते अत्यंत सोप्या भाषेत जनतेला पटवून देत आहेत. हा आर्थिक आणि सामाजिक अजेंडा घेऊन ते मैदानात उतरले आहेत.

आपल्या हयातीत पक्षाला आणि कुटुंबाला लागलेले बंडखोरीचे गालबोट पुसून टाकण्यासाठी ते जीवाचे रान करत आहेत. एनडीएच्या चर्चांना केराची टोपली दाखवून त्यांनी हे सिद्ध केले आहे की, ते तात्कालिक सत्तेसाठी आपल्या तत्त्वांचा बळी देणार नाहीत. पवारांच्या या भूमिकेमुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील सस्पेन्स अधिकच वाढला आहे. विरोधक कितीही आडाखे बांधत असले, तरी शरद पवारांची पुढची चाल काय असेल, हे फक्त आणि फक्त शरद पवारांनाच ठाऊक असते. म्हणूनच, महाराष्ट्राचे राजकारण सध्या पवारांच्या चक्रव्यूहात बुचकाळ्यात पडले आहे आणि या चक्रव्यूहातून कोण बाहेर पडणार, हे येणारा काळच ठरवेल.