भारतीय आरोग्य मंत्रालयाने आता समोसा, जलेबी, कचोरी, गुलाबजाम, बर्फी यांसारख्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांबाबत गंभीर इशारा दिला आहे. या पदार्थांमध्ये असलेली ट्रान्स-फॅट, साखर आणि तळणाचे प्रमाण इतके घातक आहे की, त्याचा परिणाम सिगारेटसारखाच आरोग्यावर होतो, असं मंत्रालयाचं म्हणणं आहे.

‘हेल्थ वॉर्निंग’ बोर्ड होणार अनिवार्य

मंत्रालयाच्या नव्या सूचनेनुसार, लवकरच हॉटेल, रेस्टॉरंट्स, स्ट्रीट फूड स्टॉल्स, मिठाई दुकानं आणि केटरिंग सेवा यांना आपल्या उत्पादनांजवळ ‘हेल्थ वॉर्निंग’ बोर्ड लावणं बंधनकारक होणार आहे. हे बोर्ड पाहून ग्राहकांना या पदार्थांच्या आरोग्याच्या दुष्परिणामांबद्दल जागरूकता निर्माण होईल, अशी अपेक्षा आहे.

ट्रान्स-फॅट म्हणजे काय?

ट्रान्स-फॅट हे वनस्पती तुपात (vanaspati) किंवा दीर्घकाळ शिजवलेल्या तेलात निर्माण होणारं फॅट आहे, जे शरीरासाठी अत्यंत हानिकारक आहे. ते मुख्यतः समोसा, भजी, चिप्स, फरसाण यासारख्या तळकट पदार्थांमध्ये आढळते. हे फॅट कोलेस्ट्रॉल वाढवते, हृदयविकाराचा धोका निर्माण करते, आणि शरीरातील चयापचय क्रिया (metabolism) बिघडवते.

साखरेचा सilent किलर बनत चाललेला प्रभाव

साखर हा अनेक आजारांचा मूक शत्रू आहे. नियमितपणे जास्त प्रमाणात साखर खाल्ल्याने डायबेटीस, लठ्ठपणा, हृदयविकार, आणि किडनी विकार होण्याची शक्यता वाढते. जलेबी, गुलाबजाम, लाडू, पेढा यांसारख्या गोड पदार्थांमध्ये साखरेचं प्रमाण खूपच जास्त असतं, आणि ते ‘अल्कोहोलसारखे व्यसनात्मक’ बनू शकतात.

आरोग्य मंत्रालयाची पुढील पावलं

आरोग्य मंत्रालय फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) च्या सहकार्याने या बदलांची अंमलबजावणी करणार आहे. पुढील टप्प्यात हे विचाराधीन आहे की:

• अशा पदार्थांवर पॅकेजिंगवर आरोग्यविषयक इशारे छापले जातील.

• शाळा व महाविद्यालयांमध्ये ट्रान्स-फॅट असलेले खाद्यपदार्थ विकण्यास बंदी घालण्यात येईल.

• लोकजागृतीसाठी जनहित संदेश, जाहिराती, आणि पोषण शिबिरे राबवण्यात येतील.

नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?

• तळकट व गोड पदार्थांचे सेवन मर्यादित प्रमाणात करावं

• शक्यतो घरच्या घरी शिजवलेले, पौष्टिक पर्याय निवडावेत

• पॅकेज्ड आणि फास्ट फूड घेताना त्याचे घटक व पोषणमूल्य तपासावं

• सध्या लहान वयातच लठ्ठपणा, हाय बीपी, आणि डायबेटीस यासारखे विकार वाढत असल्याने पालकांनी विशेष जागरूक राहावं

निष्कर्ष

पारंपरिक भारतीय खाद्यसंस्कृतीचा भाग असलेले समोसे, जलेबी किंवा मिठाई आता फक्त चविचा प्रश्न राहिलेला नाही, तर आरोग्याचाही प्रश्न बनला आहे. आरोग्य मंत्रालयाचं पाऊल हे केवळ इशारा नाही, तर नव्या आरोग्यनितीचा भाग आहे. वेळ आली आहे की आपणही आपल्या खाण्याच्या सवयींमध्ये बदल करून स्वतःचं आरोग्य आणि कुटुंबाचं स्वास्थ्य जपावं.