Dhanteras 2026 :धनत्रयोदशीला यमदीपदान करण्याची परंपरा आहे. या दिवशी घराबाहेर दक्षिण दिशेला यमराजांच्या नावाने दिवा लावला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, अकाली मृत्यूचे भय दूर व्हावे आणि कुटुंबीयांना दीर्घायुष्य लाभावे, यासाठी यमदीपदान केले जाते. जाणून घ्या या परंपरेमागील पौराणिक कथा आणि धार्मिक महत्त्व! (Regional Story)
या विधीला ‘यमदीपदान’ असे म्हणतात. पण धनत्रयोदशीला यमदीपदान का केले जाते? त्यामागे कोणती पौराणिक कथा आहे आणि दिवा लावण्याची योग्य पद्धत काय आहे? जाणून घेऊया.
यमदीपदान म्हणजे काय?
धनत्रयोदशीच्या रात्री घराबाहेर दक्षिण दिशेला दिवा लावून यमदेवाला दीप अर्पण केला जातो. या विधीला यमदीपदान म्हणतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, हा दिवा लावल्याने कुटुंबातील सदस्यांना अकाली मृत्यूच्या भयापासून संरक्षण मिळावे आणि घरात सुख-समृद्धी नांदावी, अशी प्रार्थना केली जाते. (Dhantrayodashi 2026)
यमदीपदानामागील पौराणिक कथा
पौराणिक कथेनुसार, हेम नावाच्या राजाला पुत्ररत्न प्राप्त झाले. मात्र, ज्योतिषांनी त्या बालकाच्या जन्मानंतर चौथ्या दिवशी सर्पदंशामुळे मृत्यू होईल, अशी भविष्यवाणी केली होती. राजाने आपल्या पुत्राला मृत्यूपासून वाचवण्यासाठी प्रयत्न केले. राजकुमाराचे लग्न झाल्यानंतर त्याच्या पत्नीने त्याला मृत्यूच्या संकटापासून वाचवण्याचा निश्चय केला.
तिने घराच्या प्रवेशद्वाराजवळ सोन्या-चांदीचे दागिने आणि दिवे ठेवून संपूर्ण परिसर प्रकाशमय केला. तसेच ती रात्रभर जागी राहून पतीला कथा आणि गाणी ऐकवत राहिली. मृत्यूच्या नियोजित वेळी यमदेव सर्पाच्या रूपात तेथे आले. मात्र, दिव्यांच्या प्रकाशामुळे आणि दागिन्यांच्या तेजामुळे त्यांना आत प्रवेश करता आला नाही. रात्रभर जागरण आणि प्रकाशामुळे यमदेवांना परत जावे लागले, अशी आख्यायिका सांगितली जाते. या कथेशी यमदीपदानाची परंपरा जोडली जाते. ( Yamdeepdaan Marathi)
यमदीपदान कसे करावे?
- धनत्रयोदशीच्या दिवशी संध्याकाळी घराबाहेर स्वच्छ जागी दिवा लावावा.
- पारंपरिक पद्धतीनुसार मातीच्या दिव्यात तेल किंवा तूप वापरले जाते.
- दिवा दक्षिण दिशेला ठेवण्याची प्रथा आहे.
- दिवा लावताना यमदेवाला कुटुंबाच्या आरोग्य आणि दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करावी.
- दिवा सुरक्षित ठिकाणी ठेवावा, जेणेकरून आग लागण्याचा धोका निर्माण होणार नाही.
यमदीपदानाचे धार्मिक महत्त्व
यमदीपदान ही केवळ दिवा लावण्याची परंपरा नसून मृत्यूच्या भयापासून मुक्ती, कुटुंबाच्या कल्याणाची प्रार्थना आणि जीवनातील प्रकाशाचे प्रतीक मानली जाते. श्रद्धेनुसार, धनत्रयोदशीच्या रात्री यमदेवासाठी दिवा लावल्याने कुटुंबावर त्यांची कृपा राहते आणि अकाली मृत्यूचे संकट टळते, अशी धार्मिक मान्यता आहे. (Yam Deep Daan)
