मालेगाव शहरातून वाहणारी मोसम नदी सध्या चांगलीच चर्चेत आहे, पण दुर्दैवाने सकारात्मक कारणांमुळे नाही. या पवित्र नदीचं पाणी अचानक लालसर आणि रक्तबंबाळ झाल्याने नागरिकांमध्ये भिती आणि संताप दोन्ही पसरले आहेत. नदीकाठच्या नागरिकांनी दुर्गंधी आणि घाण पाण्याबद्दल तक्रारी केल्या आहेत, तर काहींनी कत्तलखान्यातून सोडलं जाणारं दूषित पाणी यामागे असल्याचा आरोप केला आहे.
नद्यांचं शुद्धीकरण फक्त भाषणांपुरतं?
“नद्या वाचवा”, “स्वच्छ भारत”, “हर घर जल” अशा मोहिमांचे गोड गोड नारे सरकार दरवेळी देतं. पण ज्या नद्या गावाचं जीवनदायिनी स्रोत आहेत, त्याच जर रक्तबंबाळ होत असतील, तर मग हे अभियान केवळ जाहिरातबाजी वाटू लागते.
पर्यावरणप्रेमी, स्थानिक नागरिक आणि सामाजिक संस्था यांनी प्रशासनाला यावर तातडीने कारवाई करण्याची मागणी केली आहे. मात्र, प्रशासनाकडून नेहमीप्रमाणे उत्तर आलं — “चौकशी सुरू आहे”.
कत्तलखान्यांचं सांडपाणी थेट नदीत?
स्थानिकांचा आरोप आहे की, मोसम नदीजवळील काही खासगी कत्तलखान्यांमधून सांडपाणी थेट नदीत सोडलं जातं. या पाण्यात जनावरांचे अवशेष, रक्त, आणि इतर जैविक घाण मिसळलेली असते. यामुळे नदीच्या पाण्याचा रंग बदलतो आणि दुर्गंधी येते. ही बाब केवळ पर्यावरणाचं नाही, तर सार्वजनिक आरोग्याचंही गंभीर संकट आहे.
नागरिकांनी व्यक्त केली संतापाची भावना
एका स्थानिक रहिवाशाने सांगितलं, “आम्ही ही नदी वापरतो – आंघोळ, धुणं, घरगुती कामं. आता तर या पाण्याकडे बघायलाही भीती वाटते.”
दुसरीकडे पर्यावरण कार्यकर्त्यांनी सांगितलं की, “प्रशासन फक्त चौकशीच करतं. पण कारवाई आणि दोषींवर शिक्षा कधी होणार?”
काय असावी उपाययोजना?
कत्तलखान्यांवर तातडीने छापे टाकणे आणि सांडपाणी नियंत्रण तपासणे.
नदीजवळ सांडपाण्याची जलगती मोजणारे यंत्र बसवणे.
प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने दर आठवड्याला पाण्याचे नमुने घ्यावेत.
दोषी आस्थापनांवर कडक आर्थिक दंड आणि परवाना रद्द.
मोसम नदी पुनरुज्जीवनासाठी विशेष निधी आणि योजना राबवणे.
निष्कर्ष
नदी हे गावांचं हृदय असतं. मोसम नदीचं हे भयावह रूप प्रशासन, पर्यावरणप्रेमी आणि सर्वसामान्य जनतेसाठी एक धोक्याचा इशारा आहे. नद्या केवळ उत्सवात पूजायच्या नसतात, तर रोजच्या वापरासाठीही स्वच्छ ठेवणं ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे. आता वेळ आहे केवळ चौकशी न करता ठोस कारवाई करण्याची.
