मुंबई : महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे शिवसेनेच्या स्थापनेनंतर आयोजित झालेला पहिला दसरा मेळावा. १९ जून १९६६ रोजी बाळासाहेब ठाकरे यांनी शिवसेना स्थापन केली, त्यानंतर कार्यकर्त्यांना एकत्र आणण्यासाठी आणि पक्षाचा दृष्टिकोन स्पष्ट करण्यासाठी मोठ्या जाहीर सभांचा अभाव होता. या गरजेनुसार शिवाजी पार्कमध्ये सभा घेण्याचा निर्णय घेण्यात आला आणि याला “दसरा मेळावा” असे नाव देण्यात आले.

पहिला दसरा मेळावा ३० ऑक्टोबर १९६६ रोजी आयोजित झाला, म्हणजेच तेव्हा पारंपरिक दसऱ्याच्या दिवशी नव्हते, तर त्यापासून सात दिवसांनी. या पहिल्या मेळाव्यात बाळासाहेबांना भीती वाटत होती की मैदान भरले जाईल की नाही. म्हणून त्यांनी व्यासपीठ मधोमध उभारले, जेणेकरून निदान समोर बसलेले प्रेक्षक दिसतील. आश्चर्य म्हणजे, या पहिल्या मेळाव्याला प्रचंड गर्दी जमली आणि बाळासाहेबांच्या अपेक्षा भरपूर प्रतिसाद मिळाला.

पहिल्या दसरा मेळाव्याचे स्वरूप आणि तयारी

पहिल्या दसरा मेळाव्यासाठी साधी, पण प्रभावी तयारी करण्यात आली होती. बाळासाहेब साधा पँट-शर्ट परिधान करून उपस्थित झाले, आणि त्यांच्यासोबत सुभाष देसाई व काही मोजके नेते उपस्थित होते. अनेक नेत्यांनी बंदिस्त सभागृहात सभा घेण्याचे सुचविले, परंतु बाळासाहेबांनी शिवाजी पार्कच निवडले. मैदानाचा परिसर त्या काळी आजसारखा विकसित नव्हता, फक्त दोन-तीन मजल्यांची इमारती आणि नारळाची झाडे होती.

गर्दीची व्यवस्था, सुरक्षा आणि निधी गोळा करण्यासाठी वेगवेगळ्या व्यायामशाळांतील तरुणांनी सक्रिय सहभाग घेतला. स्टीलच्या डब्ब्यात शिवसेनेसाठी वर्गणी गोळा करण्यात आली. या पद्धतीने मेळावा आयोजित केल्यामुळे कार्यकर्त्यांमध्ये पक्षाशी असलेली निष्ठा दृढ झाली.

अविस्मरणीय क्षण आणि बाळासाहेबांचा दृष्टिकोन :

शिवसेनेच्या पहिल्या दसरा मेळाव्यातील अनेक क्षण आजही सर्वांच्या आठवणीत आहेत. बाळासाहेब ठाकरे यांनी भाषणादरम्यान स्पष्ट सांगितले की, “महाराष्ट्राला आज खरी गरज महाराष्ट्रवादाची आहे.” यामुळे प्रचंड प्रतिसाद मिळाला आणि कार्यकर्त्यांमध्ये प्रेरणा वाढली.

बाळासाहेबांनी मराठी माणसांच्या हक्कांसाठी लढण्याची भूमिका ठामपणे मांडली. त्यांनी मागणी केली की, महाराष्ट्र गृहनिर्माण मंडळाच्या वसाहतीत मराठी माणसाला प्राधान्य द्यावे, सरकारी नोकऱ्या मराठी लिहिता-वाचता किंवा बोलता येते अशा लोकांना द्याव्यात, आणि मराठी भाषा व संस्कृतीचे रक्षण व्हावे. या संदेशामुळे शिवसैनिकांनी समाजकारणात सक्रिय सहभाग घेण्यास सुरुवात केली.

दसरा मेळाव्याची परंपरा आणि पुढील काळ :

पहिल्या मेळाव्यापासून आजपर्यंत दसरा मेळावा शिवसेनेच्या संघटनात्मक ताकदीचा प्रतीक राहिला आहे. बाळासाहेबांच्या नेतृत्वाखाली हे मेळावे कार्यकर्त्यांना वर्षभरासाठी योजना समजावून सांगण्याचे ठिकाण ठरले. २००६, २००९ आणि २०१४ मध्ये पावसामुळे किंवा निवडणूक आचारसंहितेमुळे मेळावे रद्द झाले, परंतु हे अपवाद वगळता दरवर्षी दसरा मेळाव्याची परंपरा कायम राहिली.

या मेळाव्यामुळे शिवसैनिकांना पक्षाशी निष्ठा वाढवण्यास, मराठी समाजातील प्रश्नांवर लक्ष केंद्रीत करण्यास आणि समाजकारणात सक्रिय सहभाग घेण्यास प्रेरणा मिळाली. बाळासाहेबांनी सुरुवातीला सोपी सभा आयोजित करून एक मोठा सामाजिक आणि राजकीय संदेश दिला, ज्यामुळे पुढील पिढ्यांमध्ये दसरा मेळावा फक्त उत्सव नाही, तर मराठी माणसांच्या हक्कांची आणि पक्षाची ओळख जपत चाललेली परंपरा बनली.