टोकियो : शनिवारी रात्री उशिरा जपानला एक शक्तिशाली भूकंपाचा धक्का बसला. भूकंपाची तीव्रता रिश्टर स्केलवर 6.0 इतकी होती. राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्र (NCS) नुसार, भूकंपाचं केंद्र 50 किलोमीटर खोलीवर होते. सोशल मीडियावरील एका पोस्टमध्ये, NCS नं म्हटलं आहे की, “भूकंपाची तीव्रता: M 6.0, वेळ: 04/10/2025 रोजी 20:51:09 IST, अक्षांश: 37.45 उत्तर, रेखांश: 141.52 पूर्व, खोली: 50 किमी, स्थान: होन्शु, जपानच्या पूर्व किनाऱ्याजवळ.”
अनेकवेळा होतात विनाशकारी भूकंप
जपान हे अत्यंत भूकंपाच्या क्षेत्रात स्थित आहे. तो पॅसिफिक महासागराच्या ज्वालामुखी प्रदेशात आहे ज्याला “अग्नीचं वलय” म्हणून ओळखलं जातं. जपानमध्ये जगातील सर्वात विस्तृत भूकंपाचं जाळं आहे, ज्यामुळं ते अनेक भूकंपांची नोंद करु शकतं. या द्वीपसमूहात वारंवार कमी-तीव्रतेचं भूकंप आणि अधूनमधून ज्वालामुखी क्रियाकलाप होतात. या प्रदेशात दर शतकात अनेक वेळा त्सुनामी निर्माण करणारे विनाशकारी भूकंप होतात. अलिकडच्या काळात झालेल्या काही मोठ्या भूकंपांमध्ये 2024 चा नोटो भूकंप, 2011 चा तोहोकू भूकंप आणि त्सुनामी, 2004 चा चुएत्सु भूकंप आणि 1995 चा ग्रेट हान्शिन भूकंप यांचा समावेश आहे.
जपानमध्ये भूकंपाची तीव्रता मोजण्यासाठी शिंदो स्केल
जपानमध्ये भूकंपाची तीव्रता मोजण्यासाठी सामान्यतः तीव्रतेऐवजी भूकंपाची तीव्रता मोजणारा शिंदो स्केल वापरला जातो. तो अमेरिकेत वापरल्या जाणाऱ्या सुधारित मर्कली तीव्रता स्केल किंवा चीनमध्ये लिडू स्केलसारखाच आहे. याचा अर्थ असा की हा स्केल भूकंपाच्या केंद्रस्थानी सोडल्या जाणाऱ्या उर्जेचं मोजमाप करणाऱ्या रिश्टर स्केलऐवजी दिलेल्या ठिकाणी भूकंपाची तीव्रता मोजतो. इतर भूकंपाच्या तीव्रतेच्या स्केलच्या विपरीत, ज्यामध्ये सामान्यतः बारा तीव्रतेचे स्तर असतात, जपान हवामानशास्त्र संस्थेनं वापरल्या जाणाऱ्या शिंदो (शब्दशः, थरथरण्याचं प्रमाण) स्केलचे दहा स्तर आहेत. ते शिंदो शून्य (अत्यंत सौम्य थरथरणं) पासून शिंदो सात (गंभीर भूकंप) पर्यंत आहे. शिंदो पाच आणि सहा रेटिंग असलेल्या भूकंपांमध्ये “कमकुवत” किंवा “मजबूत” असे मध्यम स्तर असतात, जे त्यांच्या नुकसानाच्या प्रमाणात अवलंबून असतात. शिंदो चार आणि त्यापेक्षा कमी रेटिंग असलेल्या भूकंपांना सौम्य ते कमकुवत मानले जाते, तर पाच आणि त्यापेक्षा जास्त रेटिंग असलेल्या भूकंपांमुळे फर्निचर, भिंतींच्या फरशा, लाकडी घरे, प्रबलित काँक्रीटच्या इमारती, रस्ते, गॅस आणि पाण्याच्या पाईप्सचे लक्षणीय नुकसान होऊ शकते.
