Ujjain Khade Hanuman Temple : धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाची नगरी म्हणून जगभर प्रसिद्ध असलेल्या मध्य प्रदेशातील उज्जैन शहरात सध्या एका अजब आणि थक्क करणाऱ्या घटनेची चर्चा रंगली आहे. शहराच्या जुन्या भागातील वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी आणि रस्ता रुंदीकरणासाठी महापालिकेने एका प्राचीन मंदिरावर हातोडा चालवण्यास सुरुवात केली, मात्र जेव्हा मुख्य गाभाऱ्यातील हनुमानाची मूर्ती हलवण्याची वेळ आली, तेव्हा आधुनिक विज्ञान, बलाढ्य हायड्रॉलिक मशिन्स आणि तंत्रज्ञानाचे सर्व दावे फोल ठरल्याचे पाहायला मिळाले. सलग चार दिवस अविरत प्रयत्न करूनही १७० वर्षे जुनी ‘खडे हनुमान’ यांची मूर्ती जागेवरून तसूभरही न हलल्यामुळे अखेर प्रशासनाला आपली मोहीम तात्पुरती स्थगित करावी लागली आहे. या संपूर्ण प्रकारानंतर स्थानिक नागरिकांमध्ये आणि सोशल मीडियावर याला एका मोठ्या दैवी चमत्काराचे रूप दिले जात असून, प्रशासनासमोर आता या समस्येवर तोडगा काढण्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.
उज्जैनच्या ‘खडे हनुमान’ मंदिरात नेमकं काय घडलं? ( Ujjain Khade Hanuman Temple )
उज्जैन शहराचा झपाट्याने होत असलेला विस्तार आणि सिंहस्थ कुंभाच्या पार्श्वभूमीवर शहरात मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधांचा विकास केला जात आहे. सती गेट परिसरातील रस्ता अत्यंत अरुंद असल्याने तिथे दररोज मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक कोंडी होत असते. हीच कोंडी फोडण्यासाठी उज्जैन महानगरपालिकेने सती गेट ते छत्री चौक या मार्गावरील अतिक्रमणे आणि रस्त्यात अडथळा ठरणाऱ्या वास्तू हटवण्याची मोहीम हाती घेतली. या मोहिमेच्या अंतर्गत सुमारे १७० वर्षे जुने असलेले ऐतिहासिक ‘खडे हनुमान मंदिर’ देखील येत होते. हे मंदिर रस्त्याच्या मधोमध किंवा अगदी कडेला अशा ठिकाणी होते, जिथून रस्ता रुंद करणे अशक्य होते. त्यामुळे प्रशासनाने कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करून हे मंदिर तिथून विस्थापित करण्याचा आणि मूर्ती शेजारील दुसऱ्या योग्य ठिकाणी सन्मानपूर्वक हलवण्याचा निर्णय घेतला.
सुरुवातीला स्थानिक नागरिकांनी आणि काही धार्मिक संघटनांनी या कारवाईला विरोध केला होता. परंतु, शहराच्या विकासासाठी आणि वाहतूक सुरळीत करण्यासाठी हा निर्णय घेणे गरजेचे असल्याचे प्रशासनाने पटवून दिले. मूर्तीचे पूर्ण पावित्र्य राखून, वैदिक मंत्रोच्चारात तिचे विसर्जन किंवा पुनर्रचना केली जाईल असे आश्वासन देण्यात आले होते. त्यानंतर पोलीस बंदोबस्तात मंदिराचे बाहेरील बांधकाम पाडण्याचे काम सुरू करण्यात आले. बुलडोझर आणि पोकलेन मशिन्सच्या साहाय्याने मंदिराचा वरचा घुमट, भिंती आणि आजूबाजूचे ओटे अवघ्या काही तासांत जमीनदोस्त करण्यात आले. येथपर्यंत सर्वकाही प्रशासनाच्या नियोजनानुसार व्यवस्थित सुरू होते. मात्र, खरा संघर्ष आणि गूढ प्रसंग तेव्हा सुरू झाला, जेव्हा कामगार आणि इंजिनिअर मुख्य मूर्तीजवळ पोहोचले.
Khade Hanuman Murti : मंदिराचा बाह्य सांगाडा हटवल्यानंतर गाभाऱ्यात उभी असलेली हनुमानाची भव्य मूर्ती सुरक्षितपणे बाहेर काढण्याचे काम सुरू झाले. इंजिनिअर्सच्या मते, हा केवळ काही तासांचा खेळ होता. मूर्तीच्या आजूबाजूची माती आणि सिमेंट काढून क्रेनच्या साहाय्याने ती उचलली जाणार होती. परंतु, पहिल्याच दिवशी कामाला सुरुवात होताच अचानक एक मोठा अडथळा आला. मूर्तीला जोडलेल्या पायाखालच्या भागाची खोदाई सुरू असतानाच परिसरात अचानक शॉर्ट सर्किट झाले. विजेच्या तारांमधून ठिणग्या उडू लागल्या आणि संपूर्ण भागातील वीजपुरवठा खंडित करावा लागला. अपघात टाळण्यासाठी पहिल्या दिवशी काम तिथेच थांबवावे लागले. अधिकाऱ्यांनी याला केवळ एक तांत्रिक बिघाड मानले आणि दुसऱ्या दिवशी दुप्पट तयारीने येण्याचा निर्णय घेतला.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी पुन्हा एकदा पालिकेचे पथक आणि इंजिनिअर्स घटनास्थळी दाखल झाले. वीजपुरवठा सुरळीत करून मशिन्स सुरू करण्यात आल्या. परंतु, आकाश पूर्णपणे निरभ्र असताना अचानक दुपारच्या सुमारास हवामान बदलले आणि मुसळधार पाऊस सुरू झाला. उज्जैनच्या त्या भागात इतका जोरदार पाऊस झाला की खोदाई केलेल्या खड्ड्यात मोठ्या प्रमाणावर पाणी साचले. अचानक आलेल्या या पावसामुळे कामगारांना काम करणे अशक्य झाले आणि मशिन्स चिखलात अडकण्याचा धोका निर्माण झाला. त्यामुळे सलग दुसऱ्या दिवशीही प्रशासनाला रिकाम्या हाताने माघार घ्यावी लागली. स्थानिक भाविकांनी या घटनेला निसर्गाचा किंवा देवाचा संकेत मानण्यास सुरुवात केली होती, परंतु प्रशासकीय अधिकारी कोणत्याही चमत्कारावर विश्वास ठेवण्यास तयार नव्हते.
हेही वाचा : गौरी-गणपतीसाठी घर सजवायचंय? कमी बजेटमध्ये करा ‘या’ सुंदर डेकोरेशन आयडिया
क्रेनच्या जोरानंतरही मूर्ती जागची हलली नाही ( Ujjain Khade Hanuman Temple )
तिसऱ्या दिवशी हवामान स्वच्छ झाल्यानंतर प्रशासनाने अधिक खबरदारी घेतली. यावेळी साध्या मशिन्सऐवजी अत्यंत आधुनिक आणि जास्त वजन उचलण्याची क्षमता असलेल्या हायड्रॉलिक मशिन्स आणि महाकाय क्रेन घटनास्थळी पाचारण करण्यात आल्या. इंजिनिअर्सनी मूर्तीच्या सभोवताली खोलवर खोदाई केली, जेणेकरून मूर्तीचा पाया मोकळा होईल. मूर्तीला जाडजूड दोरखंड आणि साखळ्यांनी बांधण्यात आले. क्रेन चालकाने मशीन सुरू करून मूर्ती वर उचलण्याचा प्रयत्न केला. क्रेनने पूर्ण ताकद लावली, मशिन्सचे इंजिन ओरडू लागले, परंतु मूर्ती जागची हालली नाही. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, क्रेनची क्षमता मूर्तीच्या अंदाजित वजनापेक्षा कित्येक पटीने जास्त होती. अधिकाऱ्यांनी आणखी एक क्रेन मागवून दोन्ही बाजूने जोर लावला, तरीही मूर्ती तसूभरही वर आली नाही. उलट जास्त दाब पडल्यामुळे क्रेनला जोडलेले लोखंडी पट्टे आणि साखळ्या तुटल्या. सलग दोन दिवस आणि रात्री मिळून जवळपास ४८ तास इंजिनिअर्सचे पथक मूर्ती हलवण्यासाठी डोके चालवत होते, पण त्यांच्या हाती काहीच लागले नाही.
चौथ्या दिवशी या घटनेला एका वेगळ्याच रहस्याची जोड मिळाली. जेव्हा क्रेनने पुन्हा एकदा प्रयत्न सुरू केले, तेव्हा अचानक सती गेट परिसरात ५० ते ६० माकडांची टोळी धावून आली. ही माकडे मंदिराच्या अवशेषांवर आणि क्रेनवर जाऊन बसली. त्यांनी काम करणाऱ्या कामगारांना हुसकावून लावण्याचा प्रयत्न केला. वानरांच्या या अचानक आणि आक्रमक पवित्र्यामुळे तिथे उपस्थित असलेल्या हजारो भाविकांनी ‘बजरंग बली की जय’ अशा घोषणा देण्यास सुरुवात केली. वानरांना तिथून हाकलणे प्रशासनाला जड जाऊ लागले आणि धार्मिक भावना अधिक तीव्र झाल्यामुळे कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये म्हणून प्रशासनाने त्या दिवशीही कारवाई थांबवण्याचा निर्णय घेतला.
आता Underground Scanning मधून मिळणार उत्तर? ( Khade Hanuman Ujjain )
सलग चार दिवस आलेल्या अजब अडचणी आणि मशिन्स फेल ठरल्यामुळे प्रशासकीय अधिकाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत. या मूर्तीची रचना आणि तिची जमिनीखालील खोली समजून घेण्यासाठी अखेर पुरातत्व विभागाच्या तज्ज्ञांना पाचारण करण्यात आले. तज्ज्ञांनी मूर्तीची आणि खोदाई केलेल्या भागाची पाहणी केली. त्यांनी प्रशासनाला स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे की, जर मूर्तीवर जास्त बलप्रयोग केला किंवा क्रेनच्या साहाय्याने अतिप्रमाणात ओढण्याचा प्रयत्न केला, तर ऐतिहासिक आणि प्राचीन मूर्तीला तडे जाऊ शकतात किंवा ती खंडित होऊ शकते. धार्मिक दृष्टिकोनातून मूर्ती खंडित होणे अत्यंत अशुभ मानले जाते आणि यामुळे जनक्षोभ उसळू शकतो.
पुरातत्व विभागाच्या या इशाऱ्यानंतर आणि इंजिनिअर्सच्या अपयशानंतर प्रशासनाने आपला हट्ट तूर्तास बाजूला ठेवला आहे. आता मूर्ती नेमकी जमिनीच्या आत किती खोलवर रुतलेली आहे, तिचा पाया कशावर आधारलेला आहे आणि जमिनीखाली काही जुने बांधकाम किंवा खडक आहे का, हे शोधण्यासाठी ‘प्रगत अंडरग्राउंड स्कॅनिंग’ तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. या स्कॅनिंगच्या माध्यमातून जमिनीच्या आतील रचनेचा अचूक नकाशा समोर येईल आणि त्यानंतरच पुढील दिशा ठरवली जाईल.
विकास आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्यातील हा संघर्ष उज्जैनमध्ये नवा नाही, परंतु तंत्रज्ञानाला आव्हान देणारी ही घटना मात्र प्रशासनासाठी डोकेदुखी ठरली आहे. आता अंडरग्राउंड स्कॅनिंगच्या अहवालात काय समोर येते आणि प्रशासन यावर काय सुवर्णमध्य काढते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
