Pithori Amavasya 2026: आज 10 सप्टेंबरला महाराष्ट्रात पिठोरी अमावस्या आणि बैलपोळा साजरा होत आहे. या दिवशी बैलांची पूजा करण्यासोबतच संततीच्या सुख-आरोग्यासाठी 64 योगिनींच्या पूजेची परंपरा आहे. नेमकी काय आहे ही प्रथा आणि तिचे धार्मिक महत्त्व काय? जाणून घ्या…

Pithori Amavasya 2026: श्रावण महिन्याची सांगता होत असताना येणाऱ्या अमावस्येला महाराष्ट्रात धार्मिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे. याच दिवशी अनेक भागांत बैलपोळा साजरा (Bail Pola 2026) केला जातो. शेतीच्या कामात वर्षभर साथ देणाऱ्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी त्यांची पूजा केली जाते. दुसरीकडे, पिठोरी अमावस्येला (Pithori Amavasya Puja) संततीच्या आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सुखासाठी पिठोरी देवीसह 64 योगिनींचे पूजन करण्याची परंपरा आहे.

हिंदू पंचांगानुसार यंदाची अमावस्या तिथी 10 सप्टेंबर 2026 रोजी सकाळी 10:33 वाजता सुरू होऊन 11 सप्टेंबर 2026 रोजी सकाळी 8:56 वाजता समाप्त होत आहे. त्यामुळे या सणाच्या निमित्ताने बैलपोळ्याची परंपरा, 64 योगिनींचे महत्त्व (64 Yogini Significance) आणि पिठोरी अमावस्येच्या पूजाविधीविषयी (Pithori Amavasya Puja Vidhi) जाणून घेऊया. (Maharashtra Festivals 2026)

हेही वाचा: गुरुवारी नशिबाची दारे उघडणार! या 5 राशींना मिळू शकतो धनलाभ अन् करिअरमध्ये फायदा

पिठोरी अमावस्या (Pithori Amavasya 2026) म्हणजे काय?

श्रावण महिन्यातील अमावस्येला काही भागांत पिठोरी अमावस्या म्हणून ओळखले जाते. या दिवशी विशेषतः माता आपल्या संततीच्या कल्याणासाठी व्रत आणि पूजा करतात, अशी धार्मिक परंपरा आहे.

मुलांचे आरोग्य चांगले राहावे, त्यांना दीर्घायुष्य लाभावे आणि कुटुंबावर कोणतेही संकट येऊ नये, या भावनेने पिठोरी देवीची आराधना केली जाते. घरच्या परंपरेनुसार या पूजेमध्ये 64 योगिनी आणि सप्तमातृकांचेही स्मरण केले जाते.

बैलपोळा का साजरा केला जातो?

महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि कृषी संस्कृतीमध्ये बैलांना अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. पूर्वीपासून शेतीची अनेक कामे बैलांच्या मदतीने केली जात आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्याच्या जीवनात त्यांचे योगदान मोठे आहे.

बैलपोळ्याच्या दिवशी बैलांना कामातून विश्रांती दिली जाते. त्यांना स्नान घालून सजवले जाते. शिंगांना रंग लावले जातात, अंगावर नक्षी केली जाते आणि झूल, फुलांच्या माळा व इतर सजावटीच्या वस्तूंनी त्यांना सजवले जाते.

यानंतर विधिवत बैलांची पूजा करून त्यांना नैवेद्य दाखवला जातो. काही गावांमध्ये सजवलेल्या बैलांची मिरवणूकही काढली जाते. अशा प्रकारे बैलपोळा हा शेतकरी आणि त्याच्या पशुधनातील जिव्हाळ्याचे नाते अधोरेखित करणारा सण आहे.

64 योगिनींची पूजा का केली जाते? (64 Yogini Worship Significance)

पिठोरी अमावस्येच्या पूजेतील एक महत्त्वाची परंपरा म्हणजे 64 योगिनींचे पूजन. धार्मिक संकल्पनेनुसार योगिनी या देवीच्या विविध शक्तीस्वरूपांचे प्रतीक मानल्या जातात.

64 योगिनींचे सामूहिक पूजन हे स्त्रीशक्ती, संरक्षण आणि सामर्थ्याशी संबंधित मानले जाते. पिठोरी देवीच्या पूजेमध्ये या शक्तींचे आवाहन करून संततीच्या रक्षणासाठी प्रार्थना करण्याची प्रथा काही भागांत आहे.

पूजा कशी करावी?

स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान केल्यानंतर पूजेची जागा स्वच्छ करावी. पिठोरी देवीची स्थापना करून हळद-कुंकू, अक्षता, फुले, दिवा आणि नैवेद्य अर्पण करावा. 64 योगिनींचे स्मरण करून मुलांच्या आरोग्य आणि दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करावी. शेवटी आरती करून प्रसाद वाटावा.

पूजा साहित्य

गव्हाचे पीठ किंवा कणीक
पाट किंवा चौरंग
पिठोरी देवीची मूर्ती किंवा प्रतिमा
64 छोटे पिठाचे गोळे
हळद-कुंकू
अक्षता
फुले आणि दूर्वा
धूप, अगरबत्ती
तुपाचा दिवा
फळे
दूध किंवा खीर
नैवेद्य
पुरणपोळी किंवा घरच्या परंपरेतील गोड पदार्थ

काही ठिकाणी पीठ किंवा शेणापासून देवी आणि योगिनींच्या प्रतिकात्मक आकृती तयार करण्याची पद्धतही आढळते.

टीप: पूजा-विधी आणि मुहूर्त स्थानिक पंचांग व कुटुंबाच्या परंपरेनुसार बदलू शकतात.