Sea Buckthorn Benefits: लडाखमध्ये उगवणाऱ्या सी बकथॉर्न या छोट्या नारंगी फळाची सध्या चर्चा होत आहे. पोषक घटकांनी समृद्ध असलेल्या या फळाला ‘लडाखचे सोने’ असेही म्हटले जाते. व्हिटॅमिन सी, अँटिऑक्सिडंट्स आणि फॅटी अॅसिड्समुळे हे फळ विशेष मानले जाते. जाणून घ्या, सी बकथॉर्नचे गुणधर्म, त्याचे उपयोग आणि आहारात त्याचा समावेश कसा करता येतो.

Sea Buckthorn Benefits: हिमालयाच्या (Himalayan fruit) उंच पर्वतरांगांमध्ये उगवणारे एक छोटेसे नारंगी फळ सध्या चर्चेत आहे. या फळाचे नाव आहे सी बकथॉर्न (Sea Buckthorn). केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी सोशल मीडियावर या फळाचा उल्लेख केल्यामुळे त्याकडे अनेकांचे लक्ष वेधले गेले आहे. विशेष म्हणजे, या फळाचा वापर खाद्यपदार्थांपासून सौंदर्यप्रसाधनांपर्यंत विविध (Sea Buckthorn benefits) गोष्टींमध्ये केला जातो. मग सी बकथॉर्न इतके खास का आहे? त्यामध्ये कोणते पोषक घटक असतात आणि त्याचा वापर कसा केला जातो? जाणून घेऊया.

हेही वाचा: 500 कोटींच्या कथित व्यवहारावरून राजकारण तापलं; संजय राऊतांचा सवाल, ‘पैसे गेले कुठे?’

सी बकथॉर्न फळाची ओळख काय?

सी बकथॉर्न हे झुडुपावर येणारे लहान, पिवळसर- नारंगी रंगाचे फळ आहे. हे प्रामुख्याने थंड हवामान असलेल्या आणि समुद्रसपाटीपासून अधिक उंचीवर असलेल्या प्रदेशांमध्ये वाढते. भारतात लडाखसारख्या (Ladakh fruit) हिमालयीन भागात या फळाची झुडपे आढळतात.

या फळाची चव आंबट असते. त्यामध्ये व्हिटॅमिन सी, व्हिटॅमिन ई (vitamin C rich fruit) , विविध अँटिऑक्सिडंट्स आणि फॅटी अॅसिड्स असतात. या घटकांमुळे सी बकथॉर्नचा वापर रस, जॅम, सिरप आणि तेल तयार करण्यासाठी केला जातो. काही त्वचेची निगा राखणाऱ्या उत्पादनांमध्येही त्यापसून मिळणाऱ्या तेलाचा वापर होतो.

‘लडाखचे सोने’ म्हणून का मिळाली ओळख?

सी बकथॉर्नच्या फळांचा रंग सोनेरी पिवळा किंवा नारंगी असतो. प्रतिकूल हवामानातही वाढणारे हे झुडूप लडाखमधील स्थानिक पर्यावरण आणि अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाचे मानले जातो. त्यामुळे या फळाला ‘लडाखचे सोने’ असे संबोधले जाते.

या फळापासून विविध मूल्यवर्धित उत्पादने तयार करता येतात. त्यामुळे स्थानिक उत्पादक आणि व्यावसायिकांसाठीही त्याला महत्त्व आहे. मात्र, या फळाच्या उत्पादनाचे आणि व्यापाराचे प्रमाण प्रदेशानुसार वेगवेगळे असू शकते.

लिंबापेक्षा १० पट जास्त व्हिटॅमिन सी असते का?

सी बकथॉर्नबाबत सर्वाधिक चर्चेत असलेला दावा म्हणजे त्यामध्ये लिंबापेक्षा कितीतरी पट जास्त व्हिटॅमिन सी असते. काही संदर्भांमध्ये १० पट जास्त व्हिटॅमिन सी असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, हा आकडा प्रत्येक फळासाठी लागू होतोच असे नाही.

सी बकथॉर्नमधील व्हिटॅमिन सीचे प्रमाण फळाची जात, वाढीचे वातावरण, फळाचा परिपक्वतेचा टप्पा आणि साठवणुकीच्या पद्धतींवर अवलंबून असते. लिंबातील व्हिटॅमिन सीचे प्रमाणही बदलू शकते. त्यामुळे दोन्ही फळांची तुलना करताना समान वजन आणि विश्वासार्ह पोषणमाहितीचा आधार घेणे आवश्यक आहे.

व्हिटॅमिन सी शरीरात लोहाचे शोषण होण्यास मदत करते. तसेच कोलेजनच्या निर्मितीत आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेच्या सामान्य कार्यात त्याची भूमिका असते.

हेही वाचा: दिवाळी शॉपिंगसाठी मुंबईतील बेस्ट ठिकाणं; कपड्यांपासून सजावटीपर्यंत सगळं एका क्लिकवर जाणून घ्या

सी बकथॉर्नमध्ये आढळतात हे महत्त्वाचे घटक

१. व्हिटॅमिन सी

या फळामधील व्हिटॅमिन सी शरीराच्या सामान्य कार्यासाठी आवश्यक आहे. त्वचेतील कोलेजनची निर्मिती, लोहाचे शोषण आणि पेशींचे संरक्षण यासाठी हा घटक महत्त्वाचा ठरतो.

२. अँटिऑक्सिडंट्स

सी बकथॉर्नमध्ये फ्लेव्होनॉइड्स, फेनॉलिक संयुगे आणि कॅरोटीनॉइड्ससारखे घटक आढळतात. हे घटक शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह तणाव कमी करण्याच्या प्रक्रियेत योगदान देतात. मात्र, केवळ हे फळ खाल्ल्याने विशिष्ट आजार बरा होतो, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.

३. व्हिटॅमिन ई

व्हिटॅमिन ई हे चरबीत विरघळणारे जीवनसत्त्व आहे. शरीरातील पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह नुकसानापासून संरक्षण देण्यात त्याची भूमिका असते. सी बकथॉर्नमधील या घटकाचे प्रमाण फळाच्या भागानुसार आणि प्रक्रियेनुसार बदलू शकते.

४. फॅटी अॅसिड्स

या फळाच्या बिया आणि गरापासून तेल तयार केले जाते. या तेलामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारचे फॅटी अॅसिड्स असतात.

आहारात सी बकथॉर्नचा समावेश कसा कराल?

सी बकथॉर्नची आंबट चव लक्षात घेता, त्याचा वापर वेगवेगळ्या स्वरूपात करता येतो.

सी बकथॉर्न ज्यूस: फळाचा रस पाण्यात मिसळून पेय म्हणून वापरता येतो.
जॅम: फळापासून जॅम तयार करता येतो. मात्र, त्यातील साखरेचे प्रमाण तपासावे.
सिरप: पेयांमध्ये चव आणण्यासाठी सिरप वापरले जाते.
सी बकथॉर्न तेल: बिया किंवा गरापासून मिळणाऱ्या तेलाचा वापर काही खाद्य आणि त्वचेच्या निगेच्या उत्पादनांमध्ये केला जातो.
बाजारात उपलब्ध असलेल्या उत्पादनांमध्ये साखर, इतर घटक किंवा वेगवेगळ्या प्रक्रिया वापरल्या जाऊ शकतात. त्यामुळे उत्पादनाचे लेबल वाचूनच त्याची निवड करावी.

हेही वाचा: महाराष्ट्रात ड्राय डेच्या नियमात बदल; पुण्यात मद्यविक्रीची दुकाने नेमकी कधी सुरू होणार?

हे फळ प्रत्येकाने खावे का?

सी बकथॉर्न हा संतुलित आहाराचा भाग होऊ शकतो. मात्र, त्याला सर्व समस्यांवर उपाय किंवा चमत्कारिक सुपरफूड समजणे योग्य नाही. आहारात विविध फळे, भाज्या, धान्ये आणि प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश असणे महत्त्वाचे आहे.

सी बकथॉर्नचे तेल किंवा सप्लिमेंट वापरण्याचा विचार करत असाल आणि तुम्ही नियमित औषधे घेत असाल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल. तसेच, या उत्पादनांमुळे आजारांवर उपचार होतात, अशा दाव्यांवर अवलंबून राहू नये.