Pune Ganeshotsav DJ Ban : पुण्यातील गणेशोत्सवात कर्णकर्कश डीजेच्या अतिरेकाविरोधात तब्बल ३० हजार पुणेकरांनी स्वाक्षऱ्यांची जनयाचिका पुणे महानगरपालिकेत सादर केली असून, या मुद्द्यावर पार पडलेल्या बैठकीत डीजेच्या आवाजाचा अतिरेक टाळावा न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करणे बंधनकारक आहे, मात्र पारंपरिक ढोल-ताशा पथकांवर मात्र कोणतीही अनावश्यक मर्यादा लादू नये, अशी महत्त्वाची भूमिका केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ यांनी मांडली आहे. त्यामुळे यंदाच्या गणेशोत्सवात नेमकी कशाला परवानगी असणार? आणि कशावर बंदी असणार?
पुण्यात गणेशोत्सवात डीजेवर निर्बंध? 30 हजार पुणेकरांची जनयाचिका ( Pune Ganesh Festival )
पुणे शहरामध्ये आगामी गणेशोत्सवाच्या पूर्वसंध्येला सार्वजनिक सण आणि उत्सवांच्या स्वरूपावरून एक अत्यंत गंभीर चर्चा सुरू झाली आहे. महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुणे शहरात गेल्या काही दशकांत गणेशोत्सवाने एक वेगळाच आणि भव्यदिव्य इतिहास रचला आहे. लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सवाची पायाभरणी ज्या उद्देशाने केली होती, त्यात समाजप्रबोधन, राष्ट्रीय एकात्मता आणि सांस्कृतिक जतन यांचा प्रामुख्याने समावेश होता. मात्र, काळाच्या ओघात या उत्सवाच्या स्वरूपात आणि साजरे करण्याच्या पद्धतीत मोठे बदल झाले आहेत. पारंपारिक वाद्यांच्या सुमधुर गजरात आणि शिस्तबद्ध वातावरणात निघणाऱ्या गणपतीच्या मिरवणुका आता आधुनिक तंत्रज्ञान, उच्च तीव्रतेचे लेझर लाईट्स आणि कर्णकर्कश डीजे किंवा डॉल्बी साऊंड सिस्टीमच्या दणदणाटाने व्यापून टाकला जात आहेत.
या बदलामुळे पुणेकरांमध्ये एकीकडे उत्सवाच्या आधुनिकतेचे स्वागत करणारा वर्ग असला, तरी दुसरीकडे या आवाजाच्या अतिरेकामुळे त्रस्त झालेल्या नागरिकांचा मोठा एल्गार पाहायला मिळत आहे. याच असंतोषाचे थेट प्रतिबिंब म्हणून तब्बल तीस हजार पुणेकरांनी एकत्र येत डीजे आणि उच्च डेसिबलच्या साऊंड सिस्टीमविरोधात स्वाक्षऱ्यांची एक मोठी जनयाचिका थेट पुणे महानगरपालिका प्रशासनाकडे सादर केली आहे. या जनयाचिकेमुळे प्रशासनावर आणि गणेश मंडळांवर एक मोठी नैतिक व कायदेशीर जबाबदारी येऊन ठेपली आहे.
हेही वाचा : महावितरणच्या कारभारावर संतापाचा कडेलोट; शेतकरी आणि सामान्य ग्राहकांचा सवाल,
डीजेच्या कर्णकर्कश आवाजाविरोधात 30 हजार नागरिकांचा एल्गार ( 30000 Pune citizens petition )
या संपूर्ण प्रकरणाची तीव्रता लक्षात घेऊन पुणे महानगरपालिकेच्या मुख्य सभागृहात नुकतीच एक उच्चस्तरीय बैठक पार पडली. या बैठकीत महापालिकेचे आधिकारी, पोलीस प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकारी, विविध राजकीय पक्षांचे नेते आणि शहरातले प्रमुख गणेश मंडळ यांचे पदाधिकारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. बैठकीचे वातावरण सुरुवातीपासूनच काहीसे तणावपूर्ण आणि चर्चेने ढवळून निघालेले होते. एका बाजूला डीजे संस्कृतीमुळे तरुणाईमध्ये असलेला उत्साह आणि मंडळांचा आग्रह होता, तर दुसऱ्या बाजूला नागरिकांचे आरोग्याशी निगडित प्रश्न आणि न्यायालयाचे निर्देश होते. या बैठकीमध्ये केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ यांनी अत्यंत परखड आणि संतुलित भूमिका मांडली. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, उत्सवाच्या आनंदाला आणि उत्साहाला आमचा कोणताही विरोध नाही, परंतु आवाजाचा अतिरेक आणि कर्णकर्कशपणा कोणत्याही परिस्थितीत सहन केला जाऊ शकत नाही.
डीजेच्या अतिउंच आवाजामुळे आणि बेसच्या दणदणाटाने शहरातील ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि विशेषतः हृदयरोग व इतर गंभीर आजारांनी त्रस्त असलेल्या रुग्णांना तीव्र शारीरिक व मानसिक त्रास सहन करावा लागतो. अनेकांना या आवाजामुळे हृदयविकाराचा त्रास उद्भवल्याच्या घटना घडल्या आहेत, ज्या अत्यंत चिंताजनक आहेत. त्यामुळे आवाजाच्या डेसिबल मर्यादेबाबत माननीय न्यायालयाने वेळोवेळी जे आदेश दिले आहेत, त्याचे तंतोतंत आणि काटेकोर पालन झालेच पाहिजे, असा कडक इशारा त्यांनी दिला.
मुरलीधर मोहोळ म्हणाले, डीजेचा अतिरेक टाळा ( Pune Ganeshotsav DJ Ban )
मात्र, याच वेळी मुरलीधर मोहोळ यांनी पुण्याचे अस्सल वैशिष्ट्य असलेल्या पारंपारिक वाद्यांवर बोलताना एक महत्त्वाची भूमिका घेतली. त्यांनी स्पष्ट केले की, डीजेच्या विरोधात कारवाई करताना किंवा नियम बनवताना पुण्याचे सांस्कृतिक वैभव असलेल्या ढोल-ताशा पथकांवर किंवा इतर पारंपरिक वाद्यांवर कोणत्याही प्रकारच्या अनावश्यक मर्यादा लादू नयेत. ढोल-ताशा हा पुण्याच्या गणेशोत्सवाचा आत्मा आहे आणि तो शिस्तीचे व संस्कृतीचे प्रतीक आहे. डीजे आणि पारंपरिक वादी एकाच तराजूत तोलणे योग्य ठरणार नाही, असे सांगत त्यांनी प्रशासनाला एक सुवर्णमध्य काढण्याचे आवाहन केले.
या बैठकीत झालेल्या चर्चेदरम्यान गणेश मंडळांच्या काही कार्यकर्त्यांनी आणि पदाधिकाऱ्यांनी पारंपरिक वाद्यांवर आणि विसर्जन मिरवणुकीच्या वेळेवर येणाऱ्या निर्बंधांबाबत आक्षेप घेतला, ज्यामुळे काही वेळ गोंधळाचे वातावरण देखील निर्माण झाले होते. मंडळांचे म्हणणे होते की, प्रशासनाकडून दरवर्षी सणापूर्वी अनेक आश्वासने दिली जातात परंतु प्रत्यक्षात ऐन वेळी मात्र मंडळांवर विविध कारणांनी बंधने आणली जातात, ज्यामुळे कार्यकर्त्यांमध्ये संभ्रम आणि नाराजी पसरते. पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी सुद्धा यापूर्वी घेतलेल्या पत्रकार परिषदेत आणि बैठकीत हीच भूमिका स्पष्ट केली होती की प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार सर्व सण साजरे करणे अनिवार्य आहे आणि प्लाझ्मा व प्रेशर मिड यांसारख्या साऊंड सिस्टीमचे डेसिबल अतिशय जास्त असल्याने त्या तातडीने जप्त करण्यात येतील.
ढोल-ताशा पथकांवर अनावश्यक मर्यादा नको ( Dhol Tasha Pathak Pune )
या संपूर्ण वादाच्या पार्श्वभूमीवर पुणे शहरात गेल्या काही दिवसांत एक वेगळीच सामाजिक जाणीव जागृत होताना दिसत आहे. शहरातील अनेक सामाजिक संस्था आणि सर्वसामान्य नागरिकांनी एकत्र येऊन डीजेमुक्त गणेशोत्सवाची हाक दिली आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, पुण्याच्या अनेक गणेश मंडळांनी सुद्धा या प्रवृत्तीला फाटा देत स्वेच्छेने यंदा डीजे न वापरण्याचा निर्णय घेतला आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, शहरातल्या दोनशेहून अधिक गणेश मंडळांनी डीजेमुक्त गणेशोत्सवाच्या या आवाहनाला जाहीर पाठिंबा दिला आहे आणि पारंपरिक वाद्यांच्या जोरावर उत्सव साजरा करण्याचे ठरवले आहे. श्रीमंत भाऊसाहेब रंगारी गणपती ट्रस्टसारख्या प्रतिष्ठित मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांनी सुद्धा या भूमिकेचे स्वागत केले असून, उत्सव हा भक्तीचा आणि आनंदाचा असावा, तो कोणाचे आरोग्य धोक्यात आणणारा नसावा, असा सूर आळवला आहे. असे असतानाही राजकीय आणि प्रशासकीय पातळीवर या निर्णयाची अंमलबजावणी किती कडकपणे होते, याकडे संपूर्ण पुणेकरांचे डोळे लागून राहिले आहेत.
एकीकडे तीस हजार नागरिकांची याचिका आणि दुसरीकडे राजकीय नेत्यांची न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करण्याची मागणी, यामुळे यावर्षीचा गणेशोत्सव हा खऱ्या अर्थाने एक नवी दिशा देणारा ठरणार का, याविषयी उत्सुकता निर्माण झाली आहे. शहरातील रस्ते, चौकाचौकांमधील लटकत्या विद्युत तारा, खड्डे आणि विसर्जन मार्गावरील इतर नागरिक समस्यांवरही या बैठकीत चर्चा झाली, परंतु केंद्रबिंदू हा केवळ आणि केवळ ध्वनी प्रदूषण आणि डीजेचा अतिरेक हाच राहिला. मुरलीधर मोहोळ यांनी घेतलेली भूमिका ही सर्वसामान्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणारी आणि त्याच वेळी पुण्याच्या पारंपारिक संस्कृतीला जपवणारी अशी मानली जात आहे. आता यावर अंतिम नियम आणि पोलीस प्रशासनाची प्रत्यक्षात कशी कारवाई राहते, हे येणारा काळच ठरवणार आहे. सणासुदीच्या काळात निर्माण होणारा हा तिढा सोडवण्यासाठी सर्व संबंधितांनी एकत्र येऊन सामंजस्याची भूमिका घेणे गरजेचे आहे, जेणेकरून बाप्पाची आराधना देखील होईल आणि पुणेकरांचे आरोग्य देखील सुरक्षित राहील.
