रशिया-युक्रेन युद्धाला तीन वर्षे पूर्ण होत आली तरी युद्ध थांबण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जगभरात खळबळ उडवणारे विधान करत, भारत, चीन आणि ब्राझीलसारख्या देशांवर थेट दबाव टाकला आहे. ट्रम्प यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले – “जर रशिया थांबला नाही, तर भारत, चीन आणि ब्राझीललाही आर्थिक झटका बसेल!”

या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात नवा तणाव निर्माण झाला आहे. NATO चे नवे महासचिव मार्क रुट यांनीदेखील ट्रम्पच्या भूमिकेचा पाठिंबा देत सांगितले – “दिल्ली, बीजिंग आणि ब्राझीलनी पुढाकार घ्यावा. त्यांनी पुतिनला थांबवण्यासाठी तातडीने संवाद साधावा. अन्यथा त्याचे गंभीर परिणाम भोगावे लागतील.”

युद्ध थांबवण्यासाठी दबावयुक्त राजकारण

या वक्तव्यामागे ट्रम्प आणि NATO चा हेतू स्पष्ट आहे – रशियाला थांबवण्यासाठी केवळ अमेरिकेवर नव्हे, तर इतर जागतिक शक्तींवरही जबाबदारी देणं. भारत, चीन आणि ब्राझील हे रशियाचे थेट मित्र राष्ट्र मानले जात असल्याने त्यांच्याकडून शांततेसाठी हस्तक्षेपाची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

ट्रम्पच्या धोरणाचा नवा पैलू

ट्रम्प यांनी यापूर्वीही अमेरिकेच्या संरक्षण खर्चाविषयी NATO सहकार्‍यांवर टीका केली होती. मात्र, यावेळी त्यांनी थेट इतर देशांना आर्थिक परिणामांची धमकी दिल्यामुळे या संघर्षाचे स्वरूप अजूनच गंभीर झाले आहे.

त्यांनी म्हटलं – “ज्यांनी पुतिनवर प्रभाव टाकू शकतो, त्यांनी आता उशीर न करता तो वापरावा. शांततेसाठी हा शेवटचा टप्पा असू शकतो.”

नवं शीतयुद्ध?

अनेक तज्ज्ञांचा अंदाज आहे की, या सर्व घडामोडींचा शेवट नवं शीतयुद्ध सुरू होण्यात होऊ शकतो. एकीकडे अमेरिका, युरोप आणि NATO, तर दुसरीकडे रशिया, चीन, ब्राझील आणि भारत यांच्यातील वाढती जवळीक – हे चित्र 20व्या शतकातल्या शीतयुद्धाची आठवण करून देतंय.

भारताची भूमिका

भारत सध्या “नॉन-अलाईन्ड” म्हणजेच कोणत्याही बाजूने स्पष्ट भूमिका न घेण्याच्या धोरणावर ठाम आहे. मात्र आता अमेरिका आणि NATO चा दबाव वाढत चालल्याने भारतासमोर मोठं सामरिक आणि आर्थिक धोरणात्मक आव्हान उभं राहिलं आहे.

निष्कर्ष

डोनाल्ड ट्रम्प आणि NATO कडून दिल्या गेलेल्या स्पष्ट इशाऱ्यांमुळे जागतिक राजकारणात खळबळ उडाली आहे. आता पाहावं लागेल की भारत, चीन आणि ब्राझील याबाबत काय पावलं उचलतात. पुतिनला थांबवण्यासाठी या राष्ट्रांचा पुढाकार महत्त्वाचा ठरणार आहे. अन्यथा, जग पुन्हा एका दीर्घकालीन संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभं राहिलं आहे.