Gadchiroli snake bite : काही वेदना शब्दांच्या चौकटीत मावत नाहीत आणि काही आक्रोश सत्तेच्या एसी दालनांपर्यंत पोहोचत नाहीत. जेव्हा देशात ‘आदिवासी गौरव दिन’ साजरा केला जात असतो, नेमक्या त्याच रात्री दुर्गम भागातील एका कोंदट खोलीत जमिनीवर झोपलेल्या तीन निष्पाप चिमुरड्यांचा विषारी सापाने दंश केल्यामुळे तडफडून मृत्यू होतो. गडचिरोली जिल्ह्यातील धानोरा तालुक्यातील जपतलाई येथील एका अनुदानित आदिवासी निवासी आश्रमशाळेत घडलेली ही हृदयद्रावक घटना केवळ एक अपघात नाही, तर ती या राज्यातील शिक्षण व्यवस्थेचा आणि प्रशासकीय असंवेदनशीलतेचा जाहीर धिंडवडा आहे. एकीकडे आश्रमशाळांमध्ये गरीब, कष्टकरी आणि उपेक्षित वर्गातील विद्यार्थ्यांना नीट झोपायला साधी खाटही मिळू नये आणि दुसरीकडे जनतेच्या पैशावर डोलणाऱ्या मंत्र्यांची आणि उच्चपदस्थांची मुले परदेशातील आलिशान विद्यापीठांमध्ये उच्च शिक्षणाचा आनंद घेत असावीत, हा आपल्या लोकशाही व्यवस्थेतील सर्वात मोठा आणि क्रूर विरोधाभास आहे. यापेक्षा दुर्दैवी गोष्ट कोणती की, ज्या शिक्षण व्यवस्थेने या विद्यार्थ्यांना पंख द्यायला हवे होते, तीच व्यवस्था आज त्यांच्यासाठी मृत्यूचा सापळा बनत चालली आहे.

गडचिरोलीच्या आश्रमशाळेत नेमकं काय घडलं? ( Gadchiroli snake bite )

९ ऑगस्ट २०२६ च्या मध्यरात्री, जेव्हा संपूर्ण देश गाढ झोपेत होता, तेव्हा जपतलाई येथील आश्रमशाळेच्या वसतिगृहात सुमारे ७९ विद्यार्थिनी एकाच खोलीत जमिनीवर चटई अंथरून झोपल्या होत्या. शासन नियमांनुसार निवासी शाळांमध्ये पलंग, गाद्या आणि डास प्रतिबंधक उपाय असणे बंधनकारक आहे. मात्र, वर्षानुवर्षे निधीचे रडगाणे गाणाऱ्या आणि भ्रष्टाचाराच्या वाळवीने पोखरलेल्या या आश्रमशाळेत मुलींना जमिनीवर झोपवण्याशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता. मध्यरात्री दोनच्या सुमारास एका अत्यंत विषारी सापाने खोलीत प्रवेश केला आणि जमिनीवर गाढ झोपलेल्या सहा लहान मुलींना एकामागून एक दंश केला.

या भयानक दुर्घटनेत इयत्ता सहावीत शिकणारी दीपिका लकडा, इयत्ता आठवीतील सुष्मिता मंडल आणि अवघ्या दुसरीतील चिमुरडी अनु कोरेटी या तिघींचा मृत्यू झाला. इतर तीन विद्यार्थिनींवर अतिदक्षता विभागात उपचार सुरू असून, त्या मृत्यूशी झुंज देत आहेत. या घटनेने संपूर्ण महाराष्ट्र हादरला आहे. पालकांनी आपल्या काळजाचा तुकडा शिकून मोठा होईल, या आशेने शासकीय यंत्रणेच्या विश्वासावर आश्रमशाळेत पाठवला होता; पण त्यांना काय माहिती की, ज्या शाळेच्या भिंती त्यांच्या मुलांना सुरक्षित ठेवणार होत्या, तिथेच त्यांच्या चिमुरड्यांची प्राणज्योत विझणार आहे. या घटनेनंतर मुख्यमंत्र्यांनी आणि जिल्हा प्रशासनाने नेहमीप्रमाणे चौकशीचे आदेश दिले आहेत. मात्र, प्रश्न हा पडतो की, दरवेळी निष्पाप जीव गेल्यावरच शासनाला जाग का येते? दुर्घटना घडण्यापूर्वी या शाळांची तपासणी का केली जात नाही?

हेही वाचा ; घरात भवानी तलवार ठेवा धीरज हत्येनंतर मुनीच्या व्हिडिओनं मोठी खळबळ!

आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर ( Gadchiroli snake bite )

Gadchiroli Ashram School : हा प्रश्न केवळ एका आश्रमशाळेपुरता मर्यादित नाही, तर तो या राज्यातील दोन टोकांच्या जीवनपद्धतीवर बोट ठेवणारा आहे. आज महाराष्ट्रातील आणि देशातील मंत्र्यांची, बड्या नेत्यांची आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची मुले लंडन, अमेरिका, जर्मनी यांसारख्या देशांतील नामांकित विद्यापीठांमध्ये कोट्यवधी रुपये खर्च करून शिकत आहेत. त्यांच्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञान, आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शिक्षक, आणि पंचतारांकित सोयी-सुविधा उपलब्ध आहेत. दुसरीकडे, ज्या जनतेच्या मतांवर हे नेते सत्तेच्या खुर्चीवर बसतात, त्या सामान्य जनतेच्या मुलांना साध्या जिल्हा परिषद शाळा आणि आश्रमशाळांमध्ये किमान पायाभूत सुविधांसाठीही वणवण करावी लागत आहे.

मंत्र्यांच्या मुलांचे भविष्य परदेशात उजळत असताना, ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांना सापांच्या कोंडवाड्यात राहावे लागत आहे. आदिवासी विकास विभागासाठी दरवर्षी हजारो कोटी रुपयांचे बजेट मंजूर केले जाते. कागदावर डिजिटल क्लासरूम, सकस आहार, आधुनिक वसतिगृहे आणि दर्जेदार वैद्यकीय सुविधांचे मोठमोठे आकडे दाखवले जातात. परंतु, हा पैसा नेमका जातो कुठे, हा सर्वात मोठा यक्षप्रश्न आहे. जर निधी उपलब्ध आहे, तर चिमुरड्या मुलींना जमिनीवर का झोपावे लागते? त्यांच्या वसतिगृहाभोवती सापांचा उपद्रव रोखण्यासाठी साधे कुंपण किंवा कीटकनाशकांची फवारणी का केली जात नाही? हे प्रश्न लोकशाहीतील समतेच्या तत्त्वाचा पराभव करणारे आहेत.

जेव्हा या ढिसाळ व्यवस्थेच्या विरोधात आणि आपल्या न्याय्य हक्कांसाठी विद्यार्थी, तरुण आणि विद्यार्थी संघटना रस्त्यावर उतरतात, तेव्हा शासन त्यांच्याशी लोकशाही मार्गाने संवाद साधण्याऐवजी दडपशाहीचा वापर करते. अलीकडच्या काळात महाराष्ट्रात विविध परीक्षांमधील घोटाळे, शिष्यवृत्तीतील विलंब, रखडलेली शिक्षक भरती आणि शैक्षणिक फीमधील भरमसाठ वाढ या विरोधात विद्यार्थ्यांनी अनेकदा शांततापूर्ण मार्गाने आंदोलने केली. मात्र, या तरुण विद्यार्थ्यांच्या मागण्या ऐकून घेण्याऐवजी त्यांच्यावर पोलिसांकरवी बेदम लाठीमार करण्यात आला.

विद्यार्थी आंदोलनांवर लाठीचार्जचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत ( Maharashtra education system )

विद्यार्थ्यांच्या डोक्यावर आणि पाठीवर पोलिसांच्या लाठ्या बरसतानाची दृश्ये कुणालाही अस्वस्थ करणारी आहेत. ज्या हातांमध्ये पुस्तके असायला हवीत, ज्या हातांनी या देशाचे भविष्य घडवायचे आहे, ते हात आज पोलिसांच्या लाठ्या झेलत आहेत आणि तुरुंगाच्या कोठडीत डांबले जात आहेत. स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणारे लाखो तरुण पुण्यात आणि मुंबईत रस्त्यावर उतरून केवळ पारदर्शकतेची मागणी करत आहेत. पेपर फुटल्यामुळे त्यांचे आयुष्य उद्ध्वस्त होत आहे, वयोमर्यादा संपत चालली आहे. मात्र, सरकार त्यांच्याशी चर्चा करण्याऐवजी त्यांच्या आंदोलनांना राजकीय रंग देऊन ते दडपून टाकण्याचा प्रयत्न करते. जो विद्यार्थी आपल्या हक्कासाठी आवाज उठवतो, त्याला गुन्हेगारासारखी वागणूक दिली जाते, हा या शिक्षण व्यवस्थेचा आणि गृहविभागाचा सर्वात मोठा पराभव आहे.

महाराष्ट्राला फुले, शाहू, आंबेडकर आणि कर्मवीर भाऊराव पाटलांसारख्या महान विचारवंतांचा वारसा लाभला आहे, ज्यांनी शिक्षणाची दारे सामान्यांसाठी खुली केली. परंतु, आजची शिक्षण व्यवस्था पूर्णपणे व्यापारीकरण आणि राजकीय हितसंबंधांच्या विळख्यात अडकली आहे. राज्यातील हजारो जिल्हा परिषद शाळांमध्ये एकच शिक्षक संपूर्ण शाळा सांभाळत आहे, तर शेकडो शाळांमध्ये पिण्याचे शुद्ध पाणी आणि मुलींसाठी साधे स्वच्छतागृहही नाही. डिजिटल इंडियाच्या बाता मारल्या जात असताना, पावसाळ्यात अनेक शाळांच्या छतातून पाणी गळते, तर कुठे वर्गखोल्या नसल्यामुळे झाडाखाली वर्ग भरवावे लागतात.

शिक्षण व्यवस्था की भक्षण व्यवस्था? ( Maharashtra education system )

दुसरीकडे, खाजगीकरणाच्या नावाखाली शिक्षण इतके महाग झाले आहे की, सामान्य माणसाने आपल्या मुलाला उच्च शिक्षण देण्याचे स्वप्न पाहणेही पाप ठरावे. खाजगी शाळा आणि महाविद्यालये ही नेत्यांची आणि उद्योगपतींची दुकाने झाली आहेत. तिथे फीच्या नावाखाली पालकांची उघड लूट सुरू आहे. फी भरू न शकल्यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना अपमानास्पद वागणूक दिली जाते, तर काहींना शाळा सोडण्यास भाग पाडले जाते. या सर्व प्रकारात सरकार केवळ मूक प्रेक्षक बनून पाहत आहे. सरकारी शाळांचा दर्जा जाणीवपूर्वक घसरवला जात आहे जेणेकरून खाजगी शिक्षणसम्राटांचे उखळ पांढरे होईल, असा थेट आरोप आता सर्वसामान्य जनतेतून होत आहे.

गडचिरोलीत दगावलेल्या त्या तीन निष्पाप मुली केवळ सापाच्या विषाने मरून पडल्या नाहीत, तर त्या या व्यवस्थेच्या अक्षम्य बेजबाबदारपणामुळे मृत्यू झाल्या आहेत. रस्त्यावर लाठ्या खाणारा प्रत्येक विद्यार्थी हा या देशाच्या लोकशाहीचा जिवंत कणा आहे. जर हा कणाच मोडून टाकण्याचा प्रयत्न सरकारने केला, तर भविष्यातील पिढ्या आपल्याला कधीही माफ करणार नाहीत. आता केवळ चौकशीचे फार्स आणि आश्वासनांची खैरात नको आहे, तर राज्यातील प्रत्येक आश्रमशाळेत आणि वसतिगृहात विद्यार्थ्यांना पलंग, सुरक्षित खोल्या आणि तातडीची वैद्यकीय मदत मिळेल याची ठोस हमी सरकारने द्यायला हवी. अन्यथा, शिक्षण व्यवस्थेचा हा धिंडवडा लोकशाहीचे एका हुकूमशाही आणि क्रूर व्यवस्थेत रूपांतर करेल, यात शंका नाही.