Riyadh Airport Attack : १० ऑक्टोबर २०२६…. सौदी अरेबियाची राजधानी रियाध येथील किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर भीषण हल्ला झाला, आणि १२ लोकांचा जागीच मृत्यू झाला तर ३०० पेक्षा जात लोक जखमी झालेत. कोणत्याही आखाती देशात गेल्या काही वर्षांत झालेला हा सर्वात मोठा आणि प्राणघातक हल्ला मानला जात आहे. या हल्ल्यानंतर संपूर्ण जगात खळबळ उडाली आहे आणि एका मोठ्या युद्धाची ठिणगी पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. हा हल्ला कोणी केला, का केला आणि यामागे नेमके काय गणित आहे, पाहूयात…..

रियाध विमानतळावर नेमके काय घडले? ( Riyadh Airport Attack )

या संपूर्ण प्रकरणाच्या केंद्रस्थानी आहे सौदी अरेबियाचा शेजारी देश येमेन. येमेन हा गेल्या अनेक वर्षांपासून अंतर्गत गृहयुद्धाच्या आगीत होरपळत आहे. या गृहयुद्धात दोन मुख्य गट आमनेसामने आहेत. पहिला गट म्हणजे येमेनचेसरकार, ज्याला सौदी अरेबिया आणि अमेरिका यांसारख्या देशांचा पाठिंबा आहे. दुसरा गट म्हणजे हूती बंडखोर किंवा हूती सैनिक. हूती हा येमेनमधला एक शिया मुस्लिम समुदाय आहे, ज्यांनी तिथल्या सरकारविरुद्ध बंड पुकारले आहे. या हूती बंडखोरांना इराण या देशाचा मोठा पाठिंबा आहे. इराण त्यांना आधुनिक शस्त्रे, क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन पुरवतो, असा सौदी अरेबिया आणि अमेरिकेचा थेट आरोप आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, येमेनमध्ये चाललेले युद्ध हे केवळ येमेनपुरते मर्यादित नसून, तो सौदी अरेबिया आणि इराणयांच्यातील वर्चस्वाचा लढा आहे. याला आंतरराष्ट्रीय राजकारणात प्रॉक्सी वॉर म्हणजेच दुसऱ्याच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून खेळले जाणारे युद्ध म्हणतात.

२०२२ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या मध्यस्थीने येमेन सरकार आणि हूती बंडखोरांमध्ये एक तात्पुरता शांतता करार झाला होता. या करारामुळे गेल्या चार वर्षांत तिथला हिंसाचार बऱ्याच अंशी कमी झाला होता आणि परिस्थिती शांत होत चालली होती. मात्र, जुलै २०२६ मध्ये हा शांतता करार पूर्णपणे मोडीत निघाला. येमेनची राजधानी साना येथील विमानतळावर एक मोठा बॉम्बस्फोट झाला, ज्यानंतर हूती बंडखोरांनी असा दावा केला की हा हल्ला सौदी अरेबियाच्या पाठिंब्याने करण्यात आला होता. या एका घटनेमुळे शांततेची बोलणी थांबली आणि दोन्ही बाजूंनी पुन्हा एकदा एकमेकांवर हल्ले करण्यास सुरुवात केली.

हेही वाचा : अमेरिकेचा भारतीय IT कंपन्यांना मोठा झटका! TCS, Infosysसह 8 कंपन्यांच्या Green Card प्रक्रियेला ब्रेक

लाल समुद्र आणि बाब अल-मंदाब सामुद्रधुनीचे महत्त्व ( Saudi Arabia War )

यानंतर सप्टेंबर २०२६ मध्ये हूती बंडखोरांनी एक मोठी लष्करी चाल खेळली. त्यांनी येमेनच्या पश्चिमेकडील लाल समुद्राचा किनारा आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला ‘बाब अल-मंदाब सामुद्रधुनी’ या भागावर आपले नियंत्रण मिळवले. हा भाग जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापारी मार्गांपैकी एक आहे. जगातील अब्जावधी डॉलर्सचा व्यापार, विशेषतः कच्च्या तेलाची वाहतूक याच मार्गाने होते. या भागावर हूती बंडखोरांचे नियंत्रण असणे म्हणजे जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि सौदी अरेबियाच्या सुरक्षेला थेट आव्हान होते. हे आव्हान मोडून काढण्यासाठी सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालील लष्करी युतीने ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला या सागरी मार्गाजवळ एक खूप मोठी सैनिकी कारवाई सुरू केली. सौदी अरेबियाने हूती बंडखोरांना या भागातून हुसकावून लावण्यासाठी जमिनीवरून आणि हवेतून प्रचंड हल्ले चढवले.

सौदी अरेबियाच्या या मोठ्या लष्करी कारवाईमुळे हूती बंडखोर बॅकफूटवर आले. स्वतःचा बचाव करण्यासाठी आणि सौदी अरेबियाला मागे हटण्यास भाग पाडण्यासाठी हूती बंडखोरांनी “नाकेबंदीच्या बदल्यात नाकेबंदी” हे नवीन धोरण जाहीर केले. याचा अर्थ असा की, जर सौदी अरेबियाने येमेनच्या सागरी मार्गांची नाकेबंदी केली, तर हूती बंडखोर सौदी अरेबियाच्या अंतर्गत भागांवर, विशेषतः त्यांच्या विमानतळांवर आणि तेल विहिरींवर हल्ले करून सौदी अरेबियाची नाकेबंदी करतील. या धोरणांतर्गत हूती बंडखोरांनी ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात सौदीच्या काही लहान विमानतळांवर छोटे-मोठे हल्ले केले, ज्यात काही लोक जखमी झाले होते. मात्र, १० ऑक्टोबर रोजी त्यांनी थेट राजधानी रियाधच्या मुख्य विमानतळाला लक्ष्य करून आपला आजवरचा सर्वात मोठा हल्ला घडवून आणला.

अमेरिका या युद्धात थेट सहभागी होणार का? ( Iran Saudi Arabia )

या हल्ल्याचे टायमिंग आणि त्याचे परिणाम अतिशय गंभीर आहेत. रियाधमधील किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे सौदी अरेबियाचे जगाशी जोडणारे मुख्य केंद्र आहे. तिथे दररोज हजारो प्रवासी प्रवास करतात. ऐन गर्दीच्या वेळी तिथे झालेल्या या क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यामुळे संपूर्ण विमानतळ हादरून गेले. हल्ल्यात मरण पावलेल्या १२ लोकांमध्ये सौदीच्या नागरिकांशिवाय अमेरिका, बांगलादेश, इजिप्त, जॉर्डन आणि सीरिया अशा विविध देशांच्या नागरिकांचा समावेश आहे. यावरून हा हल्ला किती भीषण होता हे लक्षात येते. या हल्ल्यामुळे विमानतळावरील सर्व उड्डाणे तात्काळ थांबवावी लागली, ज्यामुळे जगभरातील हवाई वाहतुकीवर त्याचा मोठा परिणाम झाला. शेकडो विमाने हवेतच अडकून पडली आणि त्यांचे मार्ग बदलावे लागले. याच हल्ल्याच्या काही वेळ आधी सौदीच्या पूर्व भागात असलेल्या दम्माम शहरातील किंग फहद विमानतळाजवळही एक क्षेपणास्त्र पडले, ज्यावरून हूती बंडखोरांनी संपूर्ण सौदी अरेबियाला एकाच वेळी घेरण्याची तयारी केली होती हे स्पष्ट होते.

आता या संपूर्ण प्रकरणामुळे जागतिक राजकारणात प्रचंड तणाव निर्माण झाला आहे. सौदी अरेबियाचे लष्करी प्रवक्ते मेजर जनरल तुर्की अल-माल्की यांनी या हल्ल्याचा तीव्र निषेध करत याला नागरी वस्त्यांवरील “युद्ध गुन्हे” असे संबोधले आहे. सौदी अरेबियाने स्पष्ट केले आहे की ते या हल्ल्याचा बदला घेतल्याशिवाय शांत बसणार नाहीत. दुसरीकडे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या घटनेवर अत्यंत कडक भूमिका घेतली आहे. अमेरिकेने म्हटले आहे की ते हूती बंडखोरांचा बिमोड करण्यासाठी सौदी अरेबियाच्या सैन्यासोबत थेट युद्धात उतरण्याचा विचार करत आहेत. जर अमेरिका या युद्धात थेट सामील झाली, तर इराण देखील हूती बंडखोरांच्या बाजूने उघडपणे समोर येऊ शकतो. असे झाल्यास संपूर्ण आखाती देशांमध्ये एका महायुद्धाची परिस्थिती निर्माण होईल.

हेही वाचा : ‘पंतप्रधान अंबानी!’ मस्कच्या एका पोस्टने खळबळ; भारतात Starlink चा मार्ग का अडला?

संघर्ष वाढल्यास जागतिक अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल? ( World War 3 News )

संयुक्त राष्ट्रांनी देखील या हल्ल्याला अत्यंत धोकादायक मानले आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या मते, या हल्ल्यामुळे गेल्या अनेक वर्षांचे शांततेचे प्रयत्न मातीस मिळाले आहेत आणि आता हा संघर्ष थांबवणे अधिक कठीण झाले आहे. भारत, पाकिस्तान आणि जगातील इतर प्रमुख देशांनीही या हल्ल्याचा निषेध केला आहे, कारण नागरी विमानतळांना आणि सामान्य प्रवाशांना लक्ष्य करणे हे आंतरराष्ट्रीय नियमांच्या पूर्णपणे विरोधात आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, हे प्रकरण केवळ दोन देशांमधील सीमावाद किंवा जुना वाद नाही. हा लढा येमेनच्या जमिनीवर खेळला जात असला, तरी याच्या मागची मुख्य सूत्रे इराण आणि सौदी अरेबिया या दोन मोठ्या देशांच्या हातात आहेत. जागतिक व्यापारी मार्ग असलेल्या लाल समुद्रावर ताबा मिळवण्याच्या प्रयत्नातून हा ताजा संघर्ष पेटला आहे. हूती बंडखोरांनी सौदी अरेबियाच्या राजधानीवर थेट हल्ला करून सौदीच्या सुरक्षेला भगदाड पाडले आहे. आता या हल्ल्याला सौदी अरेबिया आणि अमेरिका काय उत्तर देतात, यावर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे. जर हा वाद लवकर शांत झाला नाही, तर जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती प्रचंड वाढू शकतात, आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवास महाग होऊ शकतो आणि संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेला याचा मोठा फटका बसू शकतो. हेच या संपूर्ण प्रकरणाचे मूळ आणि आजची गंभीर परिस्थिती आहे.