Nag Panchami rules : आज 17 ऑगस्ट 2026 रोजी नागपंचमी साजरी होत आहे. नागदेवतेची पूजा करण्यासोबतच या दिवशी काही गोष्टी टाळण्याची परंपरा आहे. नेमक्या कोणत्या 5 गोष्टी करू नयेत आणि त्यामागे धार्मिक तसेच वैज्ञानिक कारण काय आहे, जाणून घ्या.

श्रावण महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या पंचमीला नागपंचमी साजरी केली जाते. नागदेवतेला निसर्ग, भूमी आणि जलतत्त्वाशी जोडले जाते. त्यामुळे या दिवशी नागांची पूजा करून सजीवसृष्टीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपरा आहे.

1. जमीन खोदणे टाळा

नागपंचमीला जमीन खणू नये, अशी पारंपरिक मान्यता आहे. धार्मिक दृष्टिकोनातून हा दिवस नागदेवतेच्या पूजेचा असल्याने त्यांच्या अधिवासाला त्रास देणे टाळले जाते. वैज्ञानिकदृष्ट्याही पावसाळ्यात साप आणि इतर जीव जमिनीतील बिळांमध्ये आश्रय घेत असतात. त्यामुळे अनावश्यकपणे जमीन खोदल्यास त्यांना इजा होण्याची शक्यता असते.

हेही वाचा : नागपंचमी आणि श्रावण सोमवार एकाच दिवशी; आज काय करावं, 

2. कापणे, चिरणे आणि तळणे टाळतात

काही भागांमध्ये नागपंचमीला सुरीने कापणे, चिरणे आणि तळणे टाळण्याची परंपरा आहे. त्यामागे धार्मिक श्रद्धा जोडलेली आहे. काही ठिकाणी या दिवशी वाफेवर शिजवलेले किंवा तळणविरहित पदार्थ करण्याची पद्धत आजही आहे. मात्र, याला निश्चित वैज्ञानिक नियम मानण्यापेक्षा ही परंपरा आणि श्रद्धा म्हणून पाहणे योग्य आहे.

3. सुरी, सुई आणि कात्रीचा वापर टाळण्याची प्रथा

नागपंचमीच्या दिवशी सुरी, सुई, कात्री यांसारख्या धारदार वस्तू वापरू नयेत, अशी काही ठिकाणी परंपरा आहे. यामागे धार्मिक श्रद्धा आहे. मात्र, याला आधुनिक विज्ञानाचा थेट आधार असल्याचे सिद्ध झालेले नाही. त्यामुळे ही बाब लोकपरंपरा म्हणून सांगणे अधिक योग्य आहे.

4. सापांना पकडून त्रास देऊ नका ( Nag Panchami rules )

नागपंचमीच्या नावाखाली जिवंत साप पकडणे, त्यांना हाताळणे किंवा त्यांना त्रास देणे टाळावे. साप हा वन्यजीव असून त्याला पकडणे किंवा त्याच्याशी चुकीच्या पद्धतीने वागणे त्याच्यासाठी आणि माणसासाठीही धोकादायक ठरू शकते. पूजा करायची असल्यास नागदेवतेची मूर्ती किंवा प्रतिमेची पूजा करणे हा सुरक्षित पर्याय आहे.

5. नागांना दूध पाजणे टाळा

नागपंचमीला सापांना दूध पाजण्याची परंपरा काही ठिकाणी दिसते. मात्र प्रत्यक्ष सापांना दूध पाजणे त्यांच्या आरोग्यासाठी योग्य नाही. त्यामुळे श्रद्धा जपत नागदेवतेच्या प्रतिमेला प्रतीकात्मक नैवेद्य अर्पण करणे अधिक सुरक्षित आहे. जिवंत सापांना पकडून पूजा करण्यापेक्षा त्यांचे संरक्षण करणे हा नागपंचमीचा पर्यावरणपूरक संदेश मानता येईल.

नागपंचमीचा खरा संदेश काय? ( Nag Panchami rules )

नागपंचमीशी जोडलेल्या अनेक नियमांमागे धार्मिक श्रद्धा आहेत; तर काही परंपरांकडे निसर्ग आणि प्राण्यांचे संरक्षण या दृष्टिकोनातूनही पाहता येते. त्यामुळे आजच्या दिवशी सापांना त्रास न देता त्यांचा अधिवास सुरक्षित ठेवणे, अंधश्रद्धेपेक्षा सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे आणि निसर्गाचा आदर करणे महत्त्वाचे आहे.