• वाढत्या प्रदूषणामुळे दिल्लीकरांना पुन्हा खराब हवेचा सामना करावा लागत आहे.
• दोन्ही शहरांमधील हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होत असून विविध भागांतील AQI कडे लक्ष वेधले जात आहे.
• PM2.5 आणि PM10 सूक्ष्म कणांमुळे श्वसनाचा त्रास, खोकला आणि डोळ्यांची जळजळ होऊ शकते.

India Air Pollution : दिल्लीसह पुणे आणि मुंबईच्या हवेची गुणवत्ता खालावली! AQI आणि PM2.5 प्रदूषणामुळे नागरिकांच्या आरोग्याची चिंता वाढली. कोणत्या शहराची हवा किती खराब? हवेतील PM2.5 आणि PM10 सारख्या सूक्ष्म कणांमुळे नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि श्वसनविकार असलेल्या व्यक्तींनी अधिक काळजी घेण्याची गरज आहे.

दिवाळीनंतर देशातील अनेक शहरांमध्ये हवेच्या गुणवत्तेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. दिल्ली, मुंबई आणि पुणे या प्रमुख शहरांमध्ये हवेच्या गुणवत्तेत घसरण झाल्याने नागरिकांच्या आरोग्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे. ९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी उपलब्ध आकडेवारीनुसार दिल्लीचा वायू गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) ३७०, पुण्याचा २४२, तर मुंबईचा १७१ नोंदवण्यात आला. दिल्लीतील हवा ‘अतिशय खराब’, पुण्यातील हवा ‘खराब’, तर मुंबईतील हवा ‘मध्यम’ श्रेणीत आहे. त्यामुळे विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि श्वसन किंवा हृदयविकाराचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी काळजी घेणे आवश्यक आहे.

दिल्लीतील प्रदूषणाची स्थिती सर्वाधिक चिंताजनक

दिल्लीमध्ये दिवाळीनंतर हवेच्या गुणवत्तेत मोठी घसरण झाली आहे. ९ नोव्हेंबर रोजी दिल्लीचा AQI ३७० नोंदवण्यात आला. काही भागांमध्ये हा आकडा ४०० च्या पुढे गेल्याने तेथील हवा गंभीर श्रेणीत पोहोचली. फटाक्यांमधून निर्माण होणारा धूर, वाहनांचे उत्सर्जन, बांधकामांमधील धूळ आणि हवामानातील बदल यांमुळे प्रदूषणाची तीव्रता वाढत आहे. कमी वाऱ्याचा वेग आणि वातावरणातील स्थिरता यामुळे प्रदूषक हवेतच साचून राहत आहेत. (Delhi Air Quality)

पुणे – मुंबईचा AQI १७१  हवेची गुणवत्ता खराब श्रेणीत;

पुणे शहराचाही AQI ९ नोव्हेंबर रोजी २४२ नोंदवण्यात आला. हा आकडा खराब श्रेणीत येतो. वाहनांची वाढती संख्या, रस्त्यांवरील धूळ, बांधकामे आणि इतर स्थानिक प्रदूषण स्रोत यांमुळे शहरातील हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होत आहे. प्रदूषित हवेत दीर्घकाळ राहिल्यास नागरिकांना श्वास घेण्यास त्रास, खोकला आणि घशात खवखव जाणवू शकते. (Pune – Mumbai Air Quality) मुंबईतील हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक १७१ नोंदवण्यात आला आहे. ही हवा मध्यम श्रेणीत असली तरी श्वसनाचे किंवा हृदयाचे आजार असलेल्या संवेदनशील नागरिकांना त्रास होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे मुंबईकरांनीही स्थानिक भागातील AQI तपासून बाहेर पडताना आवश्यक ती काळजी घेणे गरजेचे आहे.

वाढत्या वायुप्रदूषणाचा आरोग्यावर काय परिणाम होतो?

हवेतील PM2.5 आणि PM10 सारखे सूक्ष्म प्रदूषक श्वसनमार्गातून शरीरात प्रवेश करू शकतात. विशेषतः PM2.5 हे अतिसूक्ष्म कण फुफ्फुसांच्या खोल भागापर्यंत पोहोचू शकतात. प्रदूषित हवेच्या संपर्कामुळे डोळ्यांची जळजळ, घशात खवखव, खोकला, श्वास घेण्यास त्रास आणि दम्याचा त्रास वाढू शकतो. दीर्घकाळ प्रदूषित हवेच्या संपर्कात राहिल्यास फुफ्फुसांचे आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजारांचा धोका वाढू शकतो. आधीपासून दमा, COPD किंवा हृदयविकार असलेल्या रुग्णांना अधिक त्रास होण्याची शक्यता असते. मात्र, सध्या या तीन शहरांमध्ये प्रदूषणामुळे रुग्णसंख्या किती वाढली आहे, याची स्वतंत्र अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध नाही. (Poor Air Health Effected)

प्रदूषण बचावासाठी नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?

१. बाहेर पडण्यापूर्वी AQI तपासा: आपल्या परिसरातील हवेची गुणवत्ता पाहून बाहेरील कामांचे नियोजन करा.

२. व्यायामाची वेळ बदला: प्रदूषण जास्त असताना बाहेर धावणे, सायकलिंग किंवा व्यायाम करणे टाळा.

३. मास्कचा वापर करा: प्रदूषण जास्त असलेल्या ठिकाणी बाहेर पडताना व्यवस्थित फिट होणारा N95 मास्क वापरण्याचा विचार करा.

४. लहान मुले आणि ज्येष्ठांची काळजी घ्या: त्यांचा प्रदूषित हवेशी संपर्क शक्य तितका कमी ठेवा.

५. श्वसनाचा त्रास जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या: खोकला, धाप लागणे किंवा छातीत जडपणा जाणवल्यास दुर्लक्ष करू नका. आधीपासून औषधे सुरू असल्यास डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांचे पालन करा.

६. घरातील हवा स्वच्छ ठेवा: घरात धूम्रपान, अगरबत्ती किंवा धूर निर्माण करणाऱ्या गोष्टींचा वापर मर्यादित ठेवा. बाहेरील प्रदूषण जास्त असताना खिडक्या बंद ठेवण्याचा विचार करा. हवेच्या गुणवत्तेत होणारे बदल लक्षात घेता नागरिकांनी केवळ दिवाळीच्या काळातच नव्हे, तर वर्षभर प्रदूषणाबाबत जागरूक राहणे आवश्यक आहे. (Precautions Of health)

हेही वाचा :  Delhi Air Pollution : दिल्लीची हवा झाली गंभीर! AQI 350 च्या पुढे; प्रदूषण रोखण्यासाठी CAQM कडून उपाययोजना