Junnar Leopard Human Conflict : बिबट्यांची वाढती संख्या, मानवी वस्त्यांजवळ त्यांचा वावर आणि पाळीव प्राण्यांवरील हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर वन्यजीव व्यवस्थापनासाठी पर्यायी उपायांचा विचार केला जात आहे. या प्रयोगाचा उद्देश बिबट्यांच्या प्रजननावर नियंत्रण ठेवून भविष्यात मानव-बिबट्या संघर्षाची तीव्रता कमी करता येते का, हे तपासणे हा आहे.

पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुका बिबट्यांच्या वाढत्या वावरामुळे आणि मानव-वन्यजीव संघर्षामुळे सातत्याने चर्चेत असतो. बिबट्यांच्या हल्ल्यांमुळे नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण होत असून, शेतकरी, पशुपालक आणि ग्रामीण भागातील रहिवाशांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. या पार्श्वभूमीवर बिबट्यांची संख्या नियंत्रित ठेवून मानव-वन्यजीव (Wildlife Safety) संघर्ष कमी करता येईल का, यासाठी गर्भनिरोधक उपायांची क्षेत्रीय चाचणी सुरू असल्याची माहिती समोर आली आहे. या प्रयोगाला यश मिळाल्यास भविष्यात बिबट्यांच्या वाढत्या संख्येचे व्यवस्थापन करण्यासाठी हा एक पर्याय ठरू शकतो.

जुन्नरमध्ये मानव-वन्यजीव संघर्षाचे आव्हान

जुन्नर तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये बिबट्यांचा वावर आढळतो. (contraceptive) ऊसशेती, दाट झाडी आणि लपण्यासाठी उपलब्ध असलेली ठिकाणे यामुळे बिबट्यांना या परिसरात आश्रय मिळतो. शेतात काम करणारे शेतकरी, रात्रीच्या वेळी घराबाहेर पडणारे नागरिक आणि पशुधन यांना बिबट्यांच्या उपस्थितीचा धोका जाणवतो. काही घटनांमध्ये बिबट्यांच्या हल्ल्यांमुळे जीवितहानी झाल्याच्या घटनाही घडल्या आहेत.

त्यामुळे बिबट्यांचा वावर (field trial)  असलेल्या गावांमध्ये जनजागृती, वन विभागाची गस्त, पिंजरे लावणे आणि नागरिकांना खबरदारीच्या सूचना देणे अशा उपाययोजनांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मात्र, दीर्घकालीन उपाय म्हणून बिबट्यांच्या संख्येचे शास्त्रीय पद्धतीने व्यवस्थापन करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.

हेही वाचा : धुमाकूळ घालणाऱ्या बिबट्याचा मृत्यू, येऊरच्या परिसरात आढळले मृतदेह; मृत्यूचे कारण अद्याप अस्पष्ट

गर्भनिरोधक उपायांची क्षेत्रीय चाचणी

बिबट्यांची (Leopard) प्रजननक्षमता नियंत्रित करण्यासाठी गर्भनिरोधक उपाय कितपत प्रभावी ठरतात, याची क्षेत्रीय चाचणी केली जात असल्याचे सांगण्यात येत आहे. अशा उपायांचा उद्देश बिबट्यांना मारणे किंवा त्यांच्या अधिवासाला हानी पोहोचवणे नसून, प्रजननावर नियंत्रण ठेवण्याच्या शक्यतेचा अभ्यास करणे हा आहे.

मात्र, या प्रयोगाची नेमकी पद्धत, कोणत्या प्रकारचे गर्भनिरोधक वापरले जात आहेत, किती बिबट्यांचा समावेश आहे आणि चाचणीचे निष्कर्ष काय आहेत, याबाबत अधिकृत तपशील स्पष्ट होणे आवश्यक आहे. वन्यजीवांवरील अशा उपाययोजनांसाठी वैज्ञानिक अभ्यास, पशुवैद्यकीय देखरेख आणि संबंधित नियमांचे पालन महत्त्वाचे ठरते.

प्रयोग यशस्वी झाल्यास काय होणार?

या चाचणीचे निष्कर्ष सकारात्मक आल्यास भविष्यात बिबट्यांच्या संख्येचे व्यवस्थापन करण्यासाठी नवीन पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र, केवळ गर्भनिरोधक उपायांमुळे बिबट्यांचे हल्ले तातडीने कमी होतील, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही.

हेही वाचा : रत्नागिरी गावडे आंबेरे बिर्जेवाडीत मुलावर बिबट्याचा हल्ला; १५ वर्षीय मुलगा जखमी