Maharashtra loose edible oil ban: राज्यातील नागरिकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठा निर्णय घेतला आहे.

अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) यांनी महाराष्ट्रात सुट्या खाद्यतेलाच्या (Maharashtra edible oil ban) विक्रीवर पूर्णपणे बंदी घालण्याचा आदेश जारी केला आहे. यापुढे खाद्यतेलाची विक्री अधिकृत, सीलबंद आणि योग्य लेबल असलेल्या पॅकेजिंगमधूनच करावी लागणार आहे.

या निर्णयामुळे किराणा दुकाने, खाद्यतेल विक्रेते तसेच खाद्यपदार्थ व्यवसाय करणाऱ्यांसाठी नियम अधिक कडक झाले आहेत. प्रशासनाच्या तपासणीत खाद्यतेलाच्या विक्री आणि पॅकेजिंगशी संबंधित अनेक त्रुटी आढळून आल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आल्याचे मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे.

हेही वाचा: अमित शाहांच्या NUCFDCवर राऊतांचा निशाणा; ‘नागरी सहकारी बँकांचे अस्तित्व धोक्यात’

सुट्या तेलावर बंदी का?

अन्न व औषध प्रशासनाने राज्यात खाद्यतेलाच्या नमुन्यांची तपासणी केली. उपलब्ध माहितीनुसार 1,247 नमुने तपासण्यात आले. त्यापैकी 1,142 नमुने समाधानकारक, 77 नमुने दोषयुक्त आणि 13 नमुने असुरक्षित आढळल्याचे वृत्त आहे. या तपासणीत खाद्यतेलाच्या उत्पादनापासून ते पॅकेजिंग, लेबलिंग आणि विक्रीपर्यंत अनेक अनियमितता समोर आल्याचे प्रशासनाने सांगितले.

काही ठिकाणी परवाना किंवा नोंदणी नसतानाही खाद्यतेलाशी संबंधित व्यवसाय सुरू असल्याचे आढळले. तसेच तेलाचा स्रोत, उत्पादनाची तारीख आणि लेबलिंगबाबतही नियमांचे उल्लंघन झाल्याचे तपासणीत समोर आले.

भेसळयुक्त तेलाचा धोका

खाद्यतेलात स्वस्त तेल किंवा इतर अयोग्य घटक मिसळून त्याची विक्री करण्याच्या प्रकारांवरही FDA ने आक्षेप (FDA Maharashtra) घेतला आहे. विशेषतः मोहरीच्या तेलाच्या नावाखाली अनधिकृत मिश्रण केल्याच्या तक्रारी आणि प्रकरणे तपासणीदरम्यान निदर्शनास आल्याचे मुंढे यांनी सांगितले आहे.

सुटे तेल अनेकदा ग्राहकांच्या मागणीनुसार कमी-अधिक प्रमाणात बाटली, पिशवी किंवा अन्य कंटेनरमध्ये भरून दिले जाते. अशा पद्धतीत तेलाची मूळ कंपनी, बॅच, उत्पादन तारीख, वापरण्याची अंतिम तारीख आणि गुणवत्ता यांची खात्री करणे ग्राहकांसाठी कठीण होते.

गंजलेल्या डब्यांपासून धोकादायक पॅकिंगपर्यंत…

FDA च्या तपासणीत अन्नासाठी योग्य नसलेल्या पॅकिंग साहित्याचा वापर, गंजलेल्या किंवा अयोग्य डब्यांमध्ये तेल भरणे, मुदत संपलेले तेल पुन्हा पॅक करून विकणे आणि नियमबाह्य पद्धतीने खाद्यतेलाची वाहतूक करणे यांसारख्या बाबी आढळल्याचे वृत्त आहे.

याशिवाय खाद्यतेलाची वाहतूक करताना अन्नसुरक्षेच्या नियमांचे पालन होत नसल्याचेही प्रशासनाच्या निदर्शनास आले आहे.

आता तेल विक्रीसाठी कोणते नियम?

नव्या आदेशानुसार खाद्यतेल विक्रेत्यांनी सुटे तेल खरेदी किंवा विक्री करू नये, असा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे. ग्राहकांनीही सुटे खाद्यतेल खरेदी करू नये, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

खाद्यतेल घेताना ग्राहकांनी पुढील गोष्टी तपासणे महत्त्वाचे ठरणार आहे:

पॅकेट किंवा डबा पूर्णपणे सीलबंद आहे का?
उत्पादनाची आणि एक्सपायरी तारीख काय आहे?
बॅच क्रमांक दिलेला आहे का?
उत्पादकाची माहिती स्पष्ट आहे का?
संबंधित परवाना किंवा आवश्यक लेबलिंग आहे का?
पॅकेजिंग खराब, गळके किंवा छेडछाड केलेले तर नाही ना?
हॉटेल आणि रेस्टॉरंटसाठीही महत्त्वाचे नियम

खाद्यतेलाचा वापर करणाऱ्या व्यावसायिक आस्थापनांनाही अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन करावे लागणार आहे. विशेषतः तळण्यासाठी वापरलेले तेल वारंवार वापरणे टाळणे आवश्यक आहे.

हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि इतर खाद्य व्यवसायांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या तेलाच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. वारंवार वापरलेल्या किंवा खराब झालेल्या तेलाचा पुन्हा अन्नासाठी वापर होऊ नये, यासाठी प्रशासनाकडून तपासणी आणि कारवाई केली जाऊ शकते.

नियम मोडल्यास मोठी कारवाई

सुटे किंवा भेसळयुक्त खाद्यतेल विकणाऱ्यांवर अन्न सुरक्षा आणि मानके कायद्यानुसार कारवाई होऊ शकते. उपलब्ध वृत्तांनुसार, गंभीर प्रकरणांमध्ये सात वर्षांपर्यंतच्या कारावासापासून ते आजन्म कारावासापर्यंतची शिक्षा आणि 3 ते 10 लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

मात्र कोणत्या प्रकरणात नेमकी कोणती शिक्षा लागू होईल, हे संबंधित गुन्ह्याचे स्वरूप आणि लागू कायदेशीर तरतुदींवर अवलंबून असेल.

ग्रामीण भागातील ग्राहकांसाठी हा निर्णय का महत्त्वाचा?

ग्रामीण आणि निमशहरी भागात ग्राहकांना गरजेनुसार अर्धा किंवा एक लिटर तेल सुटे घेण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी प्रचलित होती. मात्र, अशा तेलाचा स्रोत आणि गुणवत्ता तपासणे ग्राहकांसाठी तुलनेने अवघड असते.

अलीकडील कारवाईनंतर काही ग्रामीण भागातील दुकानदारांनी सुट्या तेलाऐवजी कंपनी-पॅक तेलाची विक्री सुरू केल्याचे वृत्तही समोर आले आहे.

ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?

खाद्यतेल खरेदी करताना केवळ कमी किंमत पाहण्यापेक्षा पॅकेजिंग आणि लेबलवरील माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे. सील तुटलेले, लेबल नसलेले किंवा संशयास्पद पद्धतीने पॅक केलेले तेल खरेदी करणे टाळावे.

सुटे तेल विकत घेऊ नका आणि विक्री होत असल्यास संबंधित अन्न व औषध प्रशासनाकडे माहिती द्या, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.

तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) यांच्या या निर्णयामुळे राज्यातील खाद्यतेलाच्या विक्री व्यवस्थेवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. या नियमांची प्रभावी अंमलबजावणी झाल्यास खाद्यतेलातील भेसळ, चुकीचे लेबलिंग आणि असुरक्षित पॅकेजिंगला आळा घालण्यास मदत होऊ शकते.