NCP Politics: राष्ट्रवादी काँग्रेसचे सर्वेसर्वा आणि राज्याचे माजी उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या अकाली निधनानंतर रिकाम्या झालेल्या नेतृत्वाच्या जागेवर ताबा मिळवण्यासाठी आणि पक्षाची संपूर्ण सूत्रे आपल्या कुटुंबाच्या हातात एकवटण्यासाठी पवार कुटुंबाने अत्यंत गुप्तपणे हालचाली केल्याचे यावरून स्पष्ट दिसत आहे. पक्षाच्या नवनिर्वाचित राष्ट्रीय अध्यक्षा सुनेत्रा पवार आणि त्यांचे सुपुत्र पार्थ पवार आणि जय पवार यांनी अत्यंत पद्धतशीरपणे प्रफुल पटेल यांच्यासारख्या राष्ट्रीय पातळीवरील नेत्याला आणि सुनील तटकरे यांच्यासारख्या महाराष्ट्रातील संघटनेचा मजबूत चेहरा असलेल्या नेत्याला निर्णयप्रक्रियेतून आणि पक्षाच्या मुख्य अधिकारपदांवरून दूर ठेवल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. तर पटेल-तटकरेंनी पार्थ पवारांची थेट त्यांचे आजोबा शरद पवारांकडे तक्रार केल्याची चर्चा आहे, त्यामुळे पटेल-तटकरे आता राष्ट्रवादीला नको झाले का? असा सवाल आता उपस्थित होतोय.
केंद्रीय निवडणूक आयोगाला सादर करण्यात आलेल्या पक्षाच्या नवीन राष्ट्रीय कार्यकारिणीच्या यादीवरून हा वाद थेट चव्हाट्यावर आला असून, त्यामुळे अजित पवार यांच्या मागे उभा राहिलेला हा पक्ष आता विघटनाच्या किंवा मोठ्या अंतर्गत बंडाच्या उंबरठ्यावर येऊन पोहोचला आहे. या संपूर्ण वादाची सुरुवात २९ एप्रिल २०२६ रोजी झाली, जेव्हा राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या वतीने राष्ट्रीय अध्यक्षा सुनेत्रा पवार यांच्या स्वाक्षरीने केंद्रीय निवडणूक आयोगाला आगामी काळासाठी पक्षाच्या अधिकृत राष्ट्रीय कार्यकारिणीची २२ सदस्यांची यादी पाठवण्यात आली. ही यादी जेव्हा सोशल मीडिया आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये व्हायरल झाली, तेव्हा राजकीय विश्लेषक आणि स्वतः पक्षातील अनेक बड्या नेत्यांना मोठा धक्का बसला.
ज्येष्ठ नेत्यांचा समावेश
या यादीमध्ये प्रफुल पटेल, सुनील तटकरे, छगन भुजबळ आणि दिलीप वळसे-पाटील यांच्यासारख्या अत्यंत ज्येष्ठ नेत्यांचा समावेश तर करण्यात आला आहे, परंतु त्यांच्या नावापुढे त्यांच्या अधिकृत संघटनात्मक पदांचा कोणताही उल्लेख करण्यात आलेला नाही. प्रफुल पटेल हे आतापर्यंत पक्षाचे राष्ट्रीय कार्याध्यक्ष म्हणून कार्यरत होते आणि संपूर्ण दिल्लीतील तसेच राष्ट्रीय पातळीवरील राजकारणाची धुरा सांभाळत होते, तर सुनील तटकरे हे महाराष्ट्राचे प्रदेशाध्यक्ष म्हणून पक्षाच्या राज्यातील संपूर्ण संघटनेचे नेतृत्व करत होते. मात्र, निवडणूक आयोगाला पाठवलेल्या या पत्रात प्रफुल पटेल यांचा उल्लेख केवळ ‘राज्यसभा नेते’ असा आणि सुनील तटकरे यांचा उल्लेख केवळ ‘लोकसभा नेते’ असा मर्यादित करण्यात आला आहे. त्यांच्या नावापुढील ‘कार्याध्यक्ष’ आणि ‘प्रदेशाध्यक्ष’ ही अत्यंत महत्त्वाची पदे पूर्णपणे गायब करण्यात आल्यामुळे, त्यांना थेट पदावरून डच्चू देण्यात आला असल्याच्या चर्चांनी संपूर्ण राज्यात जोर धरला आहे.
पवार कुटुंबाच्या वर्चस्व
विशेष म्हणजे, याच पत्रात दुसरीकडे घराणेशाहीचे आणि पवार कुटुंबाच्या वर्चस्वाचे अत्यंत स्पष्ट संकेत देण्यात आले आहेत. पत्रात सुनेत्रा पवार यांचे नाव पक्षाच्या ‘राष्ट्रीय अध्यक्ष’ म्हणून अतिशय ठळकपणे नमूद आहे, तर त्यांचे मोठे सुपुत्र पार्थ पवार यांची ‘सरचिटणीस’ आणि लहान सुपुत्र जय पवार यांची ‘राष्ट्रीय सचिव’ म्हणून स्पष्ट पदांसह आणि जबाबदाऱ्यांसह नियुक्ती करण्यात आली आहे.
याशिवाय पक्षाचे इतर राज्यांमधील छोटे मोठे पदाधिकारी किंवा अरुणाचल प्रदेशचे प्रदेशाध्यक्ष आमदार टोको तातुंग यांच्या नावापुढे त्यांच्या पदाचा अतिशय स्पष्ट उल्लेख करण्यात आला आहे. त्यामुळे जर इतर राज्यातील नेत्यांच्या पदांचा उल्लेख होऊ शकतो आणि पवार कुटुंबातील दोन्ही सुपुत्रांना महत्त्वाची राष्ट्रीय पदे दिली जाऊ शकतात, तर मग पक्षाची स्थापना करणाऱ्या आणि अजित पवारांच्या बंडात अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या पटेल आणि तटकरे यांच्याच पदांचा उल्लेख का टाळण्यात आला, असा थेट प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की, ही कोणतीही अनवधानाने झालेली चूक नसून, ज्येष्ठ नेत्यांचे पंख छाटण्यासाठी पवार कुटुंबाने अत्यंत विचारपूर्वक आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने टाकलेले पाऊल आहे.
अजित पवारांच्या निधनामुळे पक्षात मोठी पोकळी निर्माण
या संपूर्ण प्रकरणाची पार्श्वभूमी समजून घेण्यासाठी आपल्याला काही महिने मागे जावे लागेल. जानेवारी २०२६ मध्ये बारामती विमानतळावर झालेल्या एका दुर्दैवी विमान अपघातात महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादीचे लोकप्रिय नेते अजित पवार यांचे अकाली निधन झाले. अजित पवारांच्या निधनामुळे पक्षात अचानक नेतृत्वाची मोठी पोकळी निर्माण झाली. अजितदादा जिवंत असताना पक्षातील सर्व आमदार, खासदार आणि पदाधिकारी त्यांच्या शब्दाबाहेर नव्हते. मात्र त्यांच्या निधनानंतर पक्षावर कोणाचे नियंत्रण असावे, यावरून पक्षात पडद्यामागे तीव्र संघर्ष सुरू झाला.
सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अजित पवारांच्या निधनानंतर पक्षाचे सर्व आर्थिक स्त्रोत, निधी आणि पक्षाच्या तिजोरीवरील पूर्ण नियंत्रण प्रफुल पटेल यांच्याकडेच होते. प्रफुल पटेल हे दिल्लीच्या राजकारणातील एक अतिशय चतुर आणि अनुभवी राजकारणी मानले जातात. अजित पवारांच्या पश्चात पक्षाचा संपूर्ण रिमोट कंट्रोल आपल्या हातात ठेवण्याचा प्रयत्न पटेल आणि तटकरे यांनी सुरू केला होता. मात्र, जोपर्यंत पक्षाचे आर्थिक नियंत्रण आणि संघटनात्मक निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य प्रफुल पटेल यांच्याकडे राहील, तोपर्यंत पवार कुटुंबाला पक्षात आपले हुकमी वर्चस्व प्रस्थापित करता येणार नाही, याची जाणीव सुनेत्रा पवार आणि पार्थ पवार यांना झाली होती. त्यामुळेच, प्रफुल पटेल यांच्या आर्थिक आणि राजकीय प्रभावाला शह देण्यासाठी सुनेत्रा पवार आणि त्यांच्या दोन्ही मुलांनी अतिशय गोपनीय पद्धतीने ही नवीन राष्ट्रीय कार्यकारिणीची यादी तयार केली आणि ती थेट दिल्लीत केंद्रीय निवडणूक आयोगाकडे पाठवून दिली, जेणेकरून पक्षातील इतर नेत्यांना यावर आक्षेप घेण्याची किंवा गदारोळ करण्याची कोणतीही संधी मिळणार नाही.
प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे नाराज
हा वाद समोर आल्यानंतर प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांनी अत्यंत तीव्र शब्दांत आपली नाराजी व्यक्त केली आहे. नुकतीच गुवाहाटी येथे सुनेत्रा पवार, प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांच्यात एक अत्यंत तणावपूर्ण वातावरणात बैठक पार पडली. या बैठकीत पटेल आणि तटकरे यांनी थेट सुनेत्रा पवार यांना जाब विचारल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे. “ही यादी नेमकी कोणी बनवली? आणि आम्हाला किंवा पक्षाच्या इतर ज्येष्ठ नेत्यांना अंधारात ठेवून हा निर्णय कसा काय घेतला गेला?” असा थेट आणि आक्रमक सवाल या दोन्ही ज्येष्ठ नेत्यांनी सुनेत्रा पवारांसमोर उपस्थित केला.
आम्ही जेव्हा शरद पवारांची साथ सोडून अजितदादांसोबत आलो, तेव्हा आम्ही आमचे संपूर्ण राजकीय भवितव्य पणाला लावले होते, पक्षाच्या वाढीसाठी आणि संघटनेला बळकट करण्यासाठी आम्ही अहोरात्र कष्ट घेतले, आणि आज आमचीच नावे यादीतून अशा प्रकारे गायब केली जात आहेत, अशा अत्यंत कडू शब्दांत या नेत्यांनी आपली व्यथा आणि संताप सुनेत्रा पवारांसमोर बोलून दाखवला. या अंतर्गत बंडामुळे आणि ज्येष्ठ नेत्यांच्या आक्रमक पवित्र्यामुळे सुनेत्रा पवार यांच्यावर प्रचंड दबाव निर्माण झाला.
निवडणूक आयोगाला पाठवलेल्या यादी तांत्रिक चुकांचा दावा
पक्षात उफाळलेला हा अंतर्गत वाद शांत करण्यासाठी आणि डॅमेज कंट्रोल करण्यासाठी सुनेत्रा पवार यांनी मध्यरात्री उशिरा सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर एक स्पष्टीकरण जारी केले. या स्पष्टीकरणात त्यांनी म्हटले की, निवडणूक आयोगाला पाठवलेल्या यादीमध्ये काही ‘तांत्रिक आणि कारकुनी चुका’ झाल्या आहेत आणि या चुकांमध्ये लवकरच सुधारणा केली जाईल. पक्षाचे इतर नेते जसे की हसन मुश्रीफ आणि अनिल पाटील यांनीही ही केवळ एक तांत्रिक चूक असल्याचे सांगत सुनील तटकरे हेच अजूनही पक्षाचे अधिकृत प्रदेशाध्यक्ष आहेत आणि पक्षात सर्व काही ठीक आहे, असा दावा करून वाद मिटवण्याचा प्रयत्न केला. परंतु, राजकीय विश्लेषकांच्या मते, सुनेत्रा पवार यांचा हा ‘तांत्रिक चुकीचा’ दावा पूर्णपणे फोल आणि संशयास्पद आहे. कारण, सुनेत्रा पवार यांनी निवडणूक आयोगाला अशा प्रकारचे संदिग्ध पत्र पाठवण्याची ही पहिलीच वेळ नाही.
सुनेत्रा पवार यांची पक्षाच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदी निवड
यापूर्वी १० मार्च २०२६ रोजी, जेव्हा सुनेत्रा पवार यांची पक्षाच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदी निवड झाली होती, तेव्हा त्यांनी निवडणूक आयोगाला पाठवलेल्या १४ पदाधिकाऱ्यांच्या यादीतही प्रफुल पटेल, सुनील तटकरे आणि छगन भुजबळ यांच्या पदांचा उल्लेख जाणीवपूर्वक टाळला होता. एवढेच नव्हे तर, १६ फेब्रुवारी रोजी पक्षाच्या घटनेत अत्यंत गुप्तपणे दुरुस्ती करण्यात आली होती, ज्या अन्वये पक्षाच्या ‘राष्ट्रीय कार्यवाह’ किंवा कार्याध्यक्षांचे अधिकार मर्यादित करून सर्व अंतिम अधिकार राष्ट्रीय अध्यक्षांकडे सोपवण्यात आले होते. त्यामुळे एकाच प्रकारची चूक वारंवार होणे शक्य नाही, आणि हे सर्व प्रफुल पटेल व सुनील तटकरे यांना पक्षात ‘नकोसे’ करून त्यांना बाहेरचा रस्ता दाखवण्यासाठी किंवा त्यांचे महत्त्व पूर्णपणे संपवण्यासाठी रचलेले एक पद्धतशीर राजकीय कारस्थान आहे, हे आता लपून राहिलेले नाही.
या संपूर्ण वादाला आणखी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि धक्कादायक किनार आहे, ती म्हणजे राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन्ही गटांच्या विलीनीकरणाची चर्चा. अजित पवारांच्या निधनानंतर पक्षात अत्यंत असुरक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पवार कुटुंबातील काही सदस्यांची आणि सुनेत्रा पवार यांची अशी इच्छा आहे की, अजित पवार गटाचे अस्तित्व स्वतंत्र ठेवण्याऐवजी या गटाचे पुन्हा एकदा ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांच्या मूळ राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात विलीनीकरण किंवा युती करण्यात यावी.
प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे
अजित पवारांच्या पश्चात शरद पवारांच्या छत्रछायेखाली जाणे हे पवार कुटुंबासाठी राजकीयदृष्ट्या सुरक्षित ठरू शकते, असा एक मोठा प्रवाह पक्षात आहे. परंतु, या विलीनीकरणाच्या प्रस्तावाला प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांचा प्रचंड आणि टोकाचा विरोध आहे. कारण, प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांनी जुलै २०२३ मध्ये जेव्हा शरद पवारांचे बंड मोडून अजित पवारांसोबत जाण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा शरद पवारांनी या दोन्ही नेत्यांवर पक्षद्रोहाची कारवाई करत त्यांची पक्षातून हकालपट्टी केली होती. त्यामुळे जर आता या पक्षाचे पुन्हा शरद पवारांच्या पक्षात विलीनीकरण झाले, तर प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांचे राजकीय स्थान पूर्णपणे धोक्यात येईल आणि शरद पवार त्यांना पक्षात कधीही मानाचे स्थान देणार नाहीत, याची पूर्ण खात्री या दोन्ही नेत्यांना आहे.
या विलीनीकरणाच्या तीव्र विरोधामुळेच सुनेत्रा पवार आणि त्यांच्या समर्थकांनी प्रफुल पटेल आणि सुनील तटकरे यांनाच पक्षात एकाकी पाडण्याचे आणि त्यांना संघटनेतून बाहेर काढण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. अशीही चर्चा आहे, त्यामुळे रोहित पवार यांनी बाहेरून हल्ले चढवणे आणि पार्थ पवारांनी आतून बाजुला सारणे यामुळे पटेल तटकरे राष्ट्रवादीतच खिंडीत सापडे, त्यामुळे त्यांची पुढची भूमिका काय असणार? हे पाहणं महत्त्वाचं ठरणार आहे.
