Food Safety Action : सणासुदीच्या काळात खाद्यपदार्थांची मागणी वाढत असताना अन्नसुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. अन्न व औषध प्रशासनाने विविध ठिकाणी तपासणी मोहीम राबवत चार आस्थापनांमधून २१ लाख ७२ हजार ६६९ रुपये किमतीचा माल जप्त केल्याची माहिती आहे. यामध्ये खाद्यतेल, मसाले आणि खोबऱ्याच्या पावडरचा समावेश आहे. दुसरीकडे, नाशिक जिल्ह्यातील मालेगावमध्ये दूध गरम करताना रबरासारखा गोळा तयार झाल्याचा प्रकार समोर आल्याने दुधाच्या गुणवत्तेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. तसेच, नवरात्रीच्या काळात १६ लाख रुपये किमतीचा खवा जप्त केल्याची माहितीही समोर आली आहे. मात्र, संबंधित पदार्थांमध्ये भेसळ असल्याचा अंतिम निष्कर्ष अधिकृत प्रयोगशाळेच्या अहवालानंतरच काढता येईल.
दिवाळीपूर्वी FDAची तपासणी मोहीम
दिवाळीच्या काळात खाद्यतेल, मसाले, सुकामेवा, दूध, खवा आणि मिठाईची मागणी वाढते. ग्राहकांना सुरक्षित आणि दर्जेदार खाद्यपदार्थ मिळावेत, यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाकडून तपासणी केली जाते. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली झालेल्या कारवाईत छत्रपती संभाजीनगरमधील चिकलठाणा एमआयडीसी, जाधववाडी मोंढा, जुना मोंढा आणि पंढरपूर परिसरातील चार आस्थापनांची तपासणी करण्यात आली. या कारवाईत खाद्यतेल, मसाले आणि खोबऱ्याच्या पावडरचा साठा ताब्यात घेण्यात आला. जप्त केलेल्या उत्पादनांचे नमुने तपासणीसाठी प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आल्याची माहिती आहे.
चार आस्थापनांवर छापे; कुठे काय जप्त केले?
चिकलठाणा एमआयडीसी (MIDC) परिसरातील एल. एम. स्पायसेस या मसाला उत्पादन कारखान्यातून सुमारे २४६ किलो धणे पावडर आणि मिरची पावडर जप्त करण्यात आली. या मालाची किंमत ९८ हजार ४०० रुपये असल्याचे सांगण्यात आले आहे. जाधववाडी मोंढ्यातील बॉम्बे ड्राय फ्रूट्स अँड मसाला या दुकानातून शिखर ब्रँडच्या डेसिकेटेड कोकोनट पावडरची ४३१ पाकिटे ताब्यात घेण्यात आली. या मालाची किंमत सुमारे एक लाख २९ हजार ३०० रुपये आहे. जुना मोंढ्यातील जय मिश्री ट्रेडर्स येथून सुमारे २,८२० किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले. या साठ्याची किंमत पाच लाख ३६ हजार ३२९ रुपये असल्याची माहिती आहे.
तर पंढरपूरमधील ओम श्रीनाथ इंडस्ट्रीज या तेल पुनर्पॅकिंग युनिटमधून ६,२८० किलो रिफाइंड सोयाबीन आणि सूर्यफूल तेल ताब्यात घेण्यात आले. या तेलाची किंमत १४ लाख आठ हजार ६४० रुपये असल्याचे सांगण्यात आले आहे. या चार ठिकाणांवरील कारवाईत एकूण २१ लाख ७२ हजार ६६९ रुपये किमतीचा माल जप्त केल्याची माहिती आहे. यापैकी सुमारे १९.४४ लाख रुपयांचे खाद्यतेल, तर २.२७ लाख रुपयांचे मसाले आणि खोबऱ्याची पावडर असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
हेही वाचा : खाद्यपदार्थांमध्ये अनधिकृत रंगांचा वापर केल्यास कठोर कारवाई; FDA चा इशारा, विक्रेत्यांना सतर्कतेच्या सूचना
मालेगावमध्ये दूध गरम करताना रबरासारखा गोळा
नाशिक जिल्ह्यातील मालेगावमध्ये दूध गरम (hot milk) करताना त्यातून रबरासारखा गोळा तयार झाल्याचा प्रकार समोर आला आहे. दुधाचा नेहमीप्रमाणे थर तयार होण्याऐवजी असा गोळा झाल्याचे सांगण्यात येत असल्याने दुधाच्या गुणवत्तेबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे. मात्र, हा गोळा नेमका कशामुळे तयार झाला, याबाबत सध्या ठोस निष्कर्ष काढता येत नाही. दुधातील घटकांमधील बदल, प्रक्रिया किंवा साठवणुकीतील त्रुटी अथवा भेसळ यांपैकी कोणते कारण आहे, हे तपासणीशिवाय निश्चित करता येणार नाही.
संबंधित दुधाचे नमुने अधिकृत प्रयोगशाळेत (laboratory) तपासले असल्यास त्याचा अहवाल या प्रकरणातील महत्त्वाचा पुरावा ठरू शकतो. या घटनेमुळे दूध खरेदी करताना आणि वापरताना ग्राहकांनी सावध राहण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे. दूध असामान्य दिसत असल्यास, त्याचा वास बदललेला असल्यास किंवा गरम करताना अनपेक्षित बदल जाणवत असल्यास ते सेवन करणे टाळावे आणि संबंधित अन्नसुरक्षा अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करावी.
नवरात्रीत १६ लाखांचा खवा जप्त
नवरात्रीच्या काळात मिठाई आणि दुग्धजन्य पदार्थांची (Milk product) मागणी वाढते. या पार्श्वभूमीवर अन्नसुरक्षा विभागाने तपासणी मोहीम राबवली असून, आतापर्यंत १६ लाख रुपये किमतीचा खवा जप्त केल्याची माहिती दिली जात आहे. खवा हा पेढे, बर्फी, गुलाबजाम आणि इतर मिठाई तयार करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. त्यामुळे त्याची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता महत्त्वाची ठरते. निकृष्ट दर्जाचा किंवा दूषित खवा वापरल्यास ग्राहकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो. मात्र, जप्त केलेला खवा नेमक्या कोणत्या ठिकाणांहून आणला होता, त्याचे एकूण वजन किती होते आणि किती नमुने प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आले, याचा तपशील उपलब्ध झाल्यास या कारवाईचे चित्र अधिक स्पष्ट होईल. तसेच, खव्यात भेसळ असल्याचा निष्कर्ष प्रयोगशाळेच्या अहवालानंतरच निश्चित करता येईल.
खाद्यपदार्थांत भेसळ झाली आहे का? अहवालानंतरच स्पष्टता
खाद्यपदार्थांचा (Food) साठा संशयाच्या आधारे जप्त करणे आणि प्रयोगशाळेच्या तपासणीत भेसळ सिद्ध होणे या वेगवेगळ्या बाबी आहेत. त्यामुळे खाद्यतेल, मसाले, खोबऱ्याची पावडर, दूध किंवा खवा यांबाबत अंतिम निष्कर्ष काढण्यापूर्वी अधिकृत तपासणीचे निष्कर्ष महत्त्वाचे आहेत. प्रयोगशाळेच्या अहवालात गुणवत्ता निकषांचे उल्लंघन किंवा भेसळ आढळल्यास संबंधित आस्थापनांवर लागू कायद्यानुसार पुढील कारवाई केली जाऊ शकते. तोपर्यंत जप्तीची कारवाई आणि भेसळ सिद्ध झाल्याचा निष्कर्ष यांत फरक ठेवणे आवश्यक आहे.
ग्राहकांनी दूध, खवा आणि खाद्यपदार्थ खरेदी करताना काय काळजी घ्यावी?
- दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ विश्वासार्ह विक्रेत्याकडून खरेदी करावेत.
- पॅकबंद पदार्थांची उत्पादन तारीख, अंतिम वापराची तारीख, बॅच क्रमांक आणि उत्पादकाची माहिती तपासावी.
- पॅकिंग खराब झालेले, गळती असलेले किंवा असामान्य वास येणारे पदार्थ वापरू नयेत.
- अतिशय कमी किमतीत मिळणाऱ्या संशयास्पद खाद्यपदार्थांबाबत सावध राहावे.
- खरेदीचे बिल जपून ठेवावे आणि उत्पादनाबाबत संशय आल्यास संबंधित अन्नसुरक्षा विभागाकडे तक्रार करावी.
सणासुदीत अन्नसुरक्षेचा (Food Safety) प्रश्न ऐरणीवर
दिवाळी, नवरात्री आणि इतर सणांच्या काळात खाद्यपदार्थांची मागणी वाढत असल्याने गुणवत्ता, योग्य लेबलिंग आणि अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन यांना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. चार आस्थापनांमधून २१.७२ लाख रुपयांचा माल जप्त केल्याची माहिती, मालेगावमधील दुधाचा प्रकार आणि नवरात्रीत खवा जप्त केल्याची कारवाई यांमुळे अन्नसुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. मात्र, संबंधित उत्पादनांमध्ये भेसळ असल्याचा अंतिम निष्कर्ष प्रयोगशाळेच्या अहवालानंतरच काढता येईल. त्यामुळे अधिकृत अहवाल आणि प्रशासनाच्या पुढील कारवाईकडे लक्ष लागले आहे.
